Yoga & Συμπαθητικό – Παρασυμπαθητικό Νευρικό Σύστημα

Η σχέση μου με την yoga ξεκίνησε πριν από περίπου 16 χρόνια… Με τρεις φίλες πήγαμε να κάνουμε μάθημα yoga με θέα το δάσος δοκιμαστικά με την δασκάλα μας τότε. Οι εντυπώσεις μου ήταν ότι το μάθημα και το αντικείμενο του είναι ενδιαφέρον, περίεργο και καινούργιο…

Μετά από μερικές ημέρες τραυματίστηκα με αμφισφύριο κάταγμα στον δεξί αστράγαλο και έτσι δεν είχα την δυνατότητα να ακολουθήσω το τμήμα στο οποίο αρχικά ξεκίνησα. Άρχισα να κινούμαι με δεκανίκια. Όταν έβγαλα τον γύψο ενώ το κόκκαλο εσωτερικά είχε επανενωθεί, οι μύες είχαν ατροφήσει σημαντικά. Πραγματοποιούσα ασκήσεις που μου είχε προτείνει ο ορθοπεδικός ιατρός και μου πρότειναν να κάνω και φυσικοθεραπείες.

H yoga αποτέλεσε την φυσικοθεραπεία μου. Ξεκίνησα να κάνω yoga, υπήρχε αγκύλωση η οποία υποχωρούσε σταδιακά και ταυτόχρονα ενδυναμωνόταν ολόκληρο το σώμα μου. Είχα συναισθήματα χαράς, αύξηση αυτοπεποίθησης, περιέργειας, αποδοχής της καλής εξέλιξης της ενασχόλησης μου με ένα άγνωστο αντικείμενο που με ωφελούσε. Έτσι όταν συνειδητοποίησα ότι άρτια συνήλθα και απαλλάχτηκα από τα δεκανίκια, η πρακτική της Yoga έγινε κομμάτι της καθημερινότητας μου, κριτήριο για την καλή φυσική μου κατάσταση και ευεξία.

Για κάποιες περιόδους που διέκοπτα ένοιωθα ξεκάθαρα ότι μου έλειπε – ότι το σώμα μου ήθελε πρακτική στην yoga, κάτι με έλκυε… Κατανόησα με το πέρασμα του χρόνου και την ενασχόληση μου ότι η σύνδεση μου με την yoga δεν ήταν μόνο η σωματική άσκηση και τα αποτελέσματα αυτής.

Ήταν και η αίσθηση που είχα εσωτερικά – τα συναισθήματα που αναπτύχθηκαν και αποκαλύφθηκαν στην εσωτερική επαφή με τον εαυτό μου και την σχέση μου μαζί του στην πορεία του χρόνου.

Όταν έκανα αρχικά αυτήν την διαπίστωση άρχισα να με παρατηρώ κάθε φορά μετά την πρακτική και αναγνώρισα πολλά απλά ‘’πράγματα’’ στην αρχή… πιο σύνθετα στην πορεία αυτής της ζωντανής σχέσης μου με την yoga και τον εαυτό μου, την yoga και τους ασκούμενους στην πρακτική της…

Ένιωθα ευφορία και ηρεμία ταυτόχρονα – τις περισσότερες φορές μετά την πρακτική – ενώ πριν την πρακτική μπορεί να υπήρχε εσωτερική ένταση κάποιες φορές, κάποιες άλλες υπήρχαν αισθήματα και συναισθήματα θετικά , αρνητικά κ ουδέτερα.

Επίσης μετά την πρακτική παρατήρησα να αναδύονται και συναισθήματα που καταπίεζα ή δεν ήθελα να αντιμετωπίσω – βολικά και άβολα, όπως και κάποια τα οποία ενστικτωδώς ένοιωθα ότι δεν ήταν δικά μου, όλα αυτά και πολλά άλλα με τα οποία από συζητήσεις και επικοινωνία με φίλους και συνανασκούμενους παρατήρησα ότι ταυτιζόμουν και ταυτίζονταν μαζί μου αρκετές φορές και ενθουσιαζόμουν με την ενσυναίσθηση των καταστάσεων και της αλληλεπίδρασης.

Στην εποχή που ζούμε όπως και σε κάθε εποχή καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορες προκλήσεις. Το σώμα μας ανταποκρίνεται και αλληλεπιδρά με ό,τι βιώνουμε σε διάφορα επίπεδα – αυτό που αντιμετωπίζουμε στην καθημερινότητα μας επηρεάζει ζωτικά, ενεργειακά, πνευματικά είτε το αντιλαμβανόμαστε είτε όχι.

Το Νευρικό σύστημα αποτελεί το σύστημα που ρυθμίζει και ελέγχει την λειτουργία όλων των οργάνων του ανθρώπινου σώματος, καθώς επίσης και την μεταξύ τους αρμονική συνεργασία. Αποτελεί επίσης την έδρα των ψυχικών λειτουργιών και επιπλέον μέσω των αισθητήριων οργάνων – μάτια, αυτιά, δέρμα, γλώσσα, μύτη – συμβάλλει στην αντίληψη του περιβάλλοντος από τον άνθρωπο. Τα όργανα του νευρικού συστήματος είναι ο εγκέφαλος και ο νωτιαίος μυελός, που αποτελούν το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα και τα νεύρα, που αποτελούν το περιφερικό νευρικό σύστημα, που με τη σειρά του διακρίνεται σε εντερικό, αυτόνομο, βρογχικό και σωματικό νευρικό σύστημα.

Το σύστημα στο οποίο θέλω να σταθώ είναι το Αυτόνομο νευρικό σύστημα. Το Αυτόνομο νευρικό σύστημα λειτουργεί ακούσια και ρυθμίζει τις καθημερινές ανάγκες χωρίς τη συνειδητή συμμετοχή του νου μας, ελέγχει όργανα, ιστούς και αδένες στο σώμα μας. Διακρίνεται σε Συμπαθητικό νευρικό σύστημα και Παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα και αντιλήφθηκα ότι επηρεάζεται από την πρακτική της yoga παρατηρώντας τις αλλαγές που συνέβαιναν αρχικά στο δικό μου σώμα, στην διάθεση και ψυχοδιανοητική κατάσταση πριν την πρακτική, μετά την πρακτική αλλά και τις επόμενες ημέρες, σε περιόδους που η πρακτική μου ήταν συστηματική.

Το αυτόνομο νευρικό σύστημα αποτελείται όπως προανέφερα από το συμπαθητικό και παρασυμπαθητικό σύστημα, τα οποία αντενεργούν, δηλαδή όταν λειτουργεί το ένα παύει το άλλο και αντίστροφα – ρυθμίζοντας έτσι τις ακούσιες σωματικές λειτουργίες όπως η πέψη, η καρδιοαναπνευστική δραστηριότητα, οι απεκκρίσεις και η αναπαραγωγική λειτουργία.

Το συμπαθητικό σύστημα συνοπτικά είναι εκείνο το οποίο προετοιμάζει το σώμα για αυξημένες απαιτήσεις, εγρήγορσης, και λειτουργεί όταν είμαστε σε ενεργητική θέση, σε δράση, σε γρήγορη ανταπόκριση στον κίνδυνο και την απειλή και σε απαιτητικές καταστάσεις ετοιμότητας – είναι υπεύθυνο για την δραστηριότητα που είναι προσανατολισμένη προς τα έξω.

Το παρασυμπαθητικό σύστημα συνοπτικά και αντίθετα είναι εκείνο που τίθεται σε λειτουργία όταν χαλαρώνουμε. Στις αρμοδιότητες του είναι η φροντίδα της θρέψης μας και της αναγέννησης με δραστηριότητα προσανατολισμένη προς το εσωτερικό μας – έχει ως στόχο την εξοικονόμηση και εναποθήκευση ενέργειας.

Οι λειτουργίες του συμπαθητικού, σε αντίθεση με το παρασυμπαθητικό, είναι συγκεκριμένες. Το συμπαθητικό παρέχει ταχεία αντίδραση σε περιπτώσεις απειλών προς την ζωή μας, μας προετοιμάζει για αντίδραση <<μάχης ή φυγής>> και αυτό που συμβαίνει στο σώμα μας είναι ότι η καρδιά πάλλεται με πιο γρήγορο ρυθμό με αποτέλεσμα το αίμα να κινείται ταχύτερα στους μύες, οι κόρες των ματιών διαστέλλονται, ο καρδιακός παλμός επιταχύνεται απελευθερώνεται γλυκόζη στο αίμα – εάν χρειαστεί να τρέξουμε σε περιπτώσεις – και χωρίς να χρειαστεί κάποιες φορές. Η ροή του αίματος στην κοιλιακή χώρα μειώνεται με φυσικό αποτέλεσμα να εκτελεί μειωμένη λειτουργία το πεπτικό σύστημα διότι σε αυτές τις καταστάσεις απαιτείται εξοικονόμηση ενέργειας.

Όταν ο ‘’κίνδυνος‘’ ή εναλλακτικά η απαιτητική κατάσταση στην σύγχρονη εποχή έχει περάσει, έρχεται να δράσει το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα. Είναι σχεδιασμένο να παρέχει την δυνατότητα ξεκούρασης, την οργανική χαλάρωση την θρέψη και την αναγέννηση. Ως αποτέλεσμα του παρασυμπαθητικού ενεργοποιείται η σιελόρροια, όπου σίελος το σάλιο που περιέχει ένζυμα χώνεψης για την επεξεργασία της τροφής από το υπόλοιπο πεπτικό σύστημα, η χοληδόχος κύστη είναι έτοιμη να εκκρίνει το χολικό υγρό και το πεπτικό σύστημα κινείται πιο ενεργά. Η καρδιά αρχίζει να πάλλεται με πιο χαλαρό ρυθμό και οι κόρες των ματιών συστέλλονται και οδηγούν τον οργανισμό σε κατάσταση εξοικονόμησης ενέργειας και επικέντρωση σε ερεθίσματα από τον εσωτερικό μας κόσμο όπως η ώρα του ύπνου μας ή σε καταστάσεις βαθιάς χαλάρωσης όπως για παράδειγμα σε μία Savasana που έχει μία μεγαλύτερη διάρκεια, στην yoga nidra ή στον διαλογισμό.

Σε μια ανισορροπία συμπαθητικού και παρασυμπαθητικού, που συμβαίνει στην σύγχρονη εποχή ως αποτέλεσμα του σύγχρονου τρόπου ζωής ο οποίος ‘’επιβάλλει’’ με έμμεσο ή άμεσο τρόπο να βρισκόμαστε σε μία διαρκή εγρήγορση με συνεχή οπτικοακουστικά ερεθίσματα, θόρυβο, πάνω από μία δραστηριότητα ταυτόχρονα, διαθεσιμότητα όλο το εικοσιτετράωρο και αρκετές ακόμη καταστάσεις στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού που ζουν σε πόλεις, παρατηρείται μια τάση υπερλειτουργίας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος.

Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν περάσει από αυτό το μονοπάτι, άλλοι το περνούν καθημερινά και γενικά υπάρχει μια συχνότητα της εμφάνισης του φαινομένου στην ζωή μας.

Η χρόνια υπερλειτουργία του συμπαθητικού νευρικού συστήματος έχει επιπτώσεις στην ψυχοδιανοητική μας εξέλιξη, στις σχέσεις μεταξύ μας και γενικότερα στην υγεία μας. Οι περισσότεροι άνθρωποι συχνά δεν έχουν άμεση συναισθηματική – και γενικά – στήριξη και υποστήριξη όταν την χρειάζονται, με αποτέλεσμα να παραμένουν ανώνυμοι και απομονωμένοι στις μεγάλες πόλεις. Μπορούμε να κατανοήσουμε γιατί το περιβάλλον με ευκολία ερμηνεύεται από το νευρικό μας σύστημα ως εχθρικό ή επικίνδυνο, βιώνοντας το πολυσυζητημένο στρες που ουσιαστικά είναι η κατάσταση όπου υπερενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα.

Η yoga, η πρακτική της, μαζί με εργαλεία και τεχνικές που συμπεριλαμβάνονται στην φιλοσοφία και στην επιστήμη της Yoga και προέρχονται από την πανάρχαια γνώση της Ανατολής, έχουν κοινό στόχο που τις ενώνει. Ένας από τους στόχους είναι η επαναφορά της απαραίτητης ισορροπίας του συμπαθητικού και του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος και η διεκδίκηση αυτής της πολύτιμης ισορροπίας.

Κάποιες από αυτές τις τεχνικές είναι τόσο εύκολες όσο το να αναπνέουμε με συγκεκριμένους τρόπους. Φυσικά η αναπνοή ελέγχεται ακούσια από το αυτόνομο νευρικό σύστημα, χωρίς την επίδραση της θέλησης μας, αυτή η σχέση μπορεί να λειτουργήσει και αμφίδρομα καθώς έχουμε και εκούσιο έλεγχο των μυών που συμμετέχουν στην αναπνοή και υπόκεινται στη θέληση μας.

Αυτή η δίοδος ανάμεσα στις εκούσιες και τις ακούσιες λειτουργίες της φυσιολογίας μας – σε αυτές που δεν υπόκεινται στην θέληση μας και σε αυτές που υπόκεινται στην θέληση μας – μας επιτρέπει να κατευνάσουμε αυτοκαθοδηγούμενοι ή με την καθοδήγηση ενός εξοικειωμένου καθοδηγητή, το συμπαθητικό νευρικό μας σύστημα όταν βρίσκεται σε υπερδιέγερση επαναφέροντας το σε ισορροπία.

Τεντώνοντας συγκεκριμένους μύες για παράδειγμα και εφαρμόζοντας τεχνικές αναπνοής της yoga γίνεται διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου το οποίο αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο του παρασυμπαθητικού συστήματος. Με την τακτική εξάσκηση και πρακτική αυτών των αναπνοών προάγεται η συνολική μας υγεία.

Ενδεικτικά αναφέρω κάποιες από τις τεχνικές αναπνοών που έχω κάνει πρακτική και κάποιες νέες που ανακάλυψα πρόσφατα.

1. Κοιλιακή Αναπνοή

Ξαπλώστε και κλείστε απαλά τα μάτια. Παρατηρήστε για λίγο την αναπνοή σας στον τρέχοντα ρυθμό και βάθος της. Φέρτε την προσοχή σας στην περιοχή κάτω από τον αφαλό σας. Πάρτε μία αργή βαθιά εισπνοή, νιώθοντας τον αέρα να φτάνει χαμηλά στην κοιλιά, εκτείνοντας και χαλαρώνοντάς την. Κρατήστε τον θώρακα, τον λαιμό και τους ώμους χαλαρούς. Απλώς παρατηρήστε μέχρι ποιο σημείο φτάνει ο αέρας και σταδιακά η αναπνοή θα βαθύνει. Καθώς εκπνέετε χαλαρά κατευθύνετε τον αφαλό σας νοητά μέσα και επάνω προς τη σπονδυλική στήλη. Στην τεχνική αυτή μπορεί να βοηθήσει το να βάλουμε το ένα χέρι μας κάτω από τον αφαλό μας και το άλλο επάνω στο στέρνο στην περιοχή της καρδιάς μας, έτσι ώστε να παρατηρούμε καλύτερα την έκταση της κοιλιάς μας και τι συμβαίνει στο σώμα μας.

2. Σεληνιακή Αναπνοή

Σε άνετη καθιστή στάση sukhasana (οκλαδόν ή σε καρέκλα εάν δεν σε βολεύει) με τη σπονδυλική στήλη να μακραίνει προς τον ουρανό, το στέρνο ανοιχτό και τους ώμους χαλαρούς. Με τον αντίχειρα του δεξιού χεριού κλείνουμε το δεξί μας ρουθούνι και παίρνουμε μία βαθιά εισπνοή αργά από το αριστερό μετρώντας ως το τέσσερα (αρχικά όσο μπορούμε, και το αναπτύσσουμε σταδιακά). Εκπνοή από το ίδιο ρουθούνι μετρώντας έως το 8 (αρχικά όσο μπορούμε, και το αναπτύσσουμε σταδιακά). Επαναλαμβάνουμε τουλάχιστον εννέα φορές ή για 10 λεπτά. Αυτή η τεχνική αναπνοής είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για άτομα με υψηλή πίεση.

3. Αναπνοή «το ράμφος του κόρακα»

Καθιστή στάση, με τα χέρια να ξεκουράζονται πάνω από τα γόνατα, τις παλάμες ανοιχτές προς τα επάνω (και προαιρετικά τον αντίχειρα με το δείκτη να ενώνονται σχηματίζοντας κύκλο). Με τα μάτια σχεδόν κλειστά, κοιτάξτε προς την άκρη της μύτης σας. Σούφρωστε τα χείλη σας προς τα εμπρός, αφήνοντας ένα μικρό άνοιγμα και πάρτε αργή βαθιά εισπνοή από το στόμα. Αργή εκπνοή από τη μύτη.
Αυτή η άσκηση δουλεύει με τη γλώσσα και το στόμα, που νευρώνονται από το πνευμονογαστρικό νεύρο, ευνοώντας την ενεργοποίηση του Παρασυμπαθητικού ΝΣ του οποίου αποτελεί το κύριο νεύρο και μεγαλύτερο διανεμόμενο νεύρο του σώματος μας. Η αναπνοή αυτή είναι δροσιστική, ιδανική όταν η θερμοκρασία είναι υψηλή και όταν η υπολειτουργία του Συμπαθητικού ΝΣ εκδηλώνεται με ιδρώτα, εξάψεις και αρκετές άλλες καταστάσεις.

Το πνευμονογαστρικό νεύρο επηρεάζεται θετικά σε κάθε πρακτική Hatha Yoga, και η ενεργοποίηση του επηρεάζει θετικά σε αγχώδεις διαταραχές, σοβαρές ψυχικές ασθένειες, καρδιακές ασθένειες, μεταβολικά οργανικά προβλήματα όπως η ανορεξία και η βουλιμία, σε μεταβολικά συναισθηματικά θέματα όπως μελαγχολία, θλίψη, σκληρότητα, εμμονές, φόβοι, ντροπή, σε μεταβολικές νοητικές διαταραχές όπως αντιληπτικά θέματα και ελλειμματική προσοχή, σε ποίκιλες ενεργειακές καταστάσεις όπως κούραση και υπερδιέγερση και σε αρκετές παθογένειες που δημιουργούνται για διάφορους λόγους.

Το σώμα μας αποτελεί ένα σύμπαν και από ένα σύμπαν ερχόμαστε στην Γη. Η αναπνοή και οι επιδράσεις της στην ύπαρξη μας και στο ‘’ευ ζην’’ μας, μου έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον σε συνδυασμό με αρκετά ακόμη θέματα που αφορούν την φιλοσοφία της Ανατολής, της Yoga και της προσωπικής ανάπτυξης.

 

Υπογράφει η Αριστέα Ρούσσου.

 

Βιβλιογραφία–Πηγές
-Προσωπικές σημειώσεις και σημειώσεις από την εκπαίδευση μου στην Ρεφλεξολογία και την εκπαίδευση μου στο 200 TTC του Anahata Yoga Studio.
-Πτυχιακή εργασία – Το Πνευμονογαστρικό Νεύρο – Ιωάννας Ρόβα, Βοηθού & Εκπαιδεύτριας Ρεφλεξολογίας 2018-2019
-www.sofokleousin.gr