Yoga και Κατάθλιψη

Η κατάθλιψη πλήττει πάνω από 350 εκατομμύρια ανθρώπους σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Η κατάθλιψη είναι μια κατάσταση, όπου ο ασθενής είναι επίμονα λυπημένος, χωρίς ελπίδα, και μερικές φορές ταραγμένος και όλα αυτά επηρεάζουν την ποιότητα της ζωής του. Ο ασθενής ζει σε μια συνεχόμενη κατάσταση θλίψης και μελαγχολίας η οποία χαρακτηρίζεται από συμπτώματα που διαρκούν πάνω από δύο εβδομάδες και είναι τόσο σοβαρά ώστε να επεμβαίνουν στην καθημερινότητα ενός ατόμου. Οι γιατροί στοχεύουν, με φάρμακα και μερικές φορές με ψυχοθεραπεία, να βελτιώσουν τη διάθεση των ασθενών τους, αλλά η γιόγκα έχει πολύ πιο υψηλούς στόχους.

Ο θεραπευτής γιόγκα, θέλει όχι μόνο να βοηθήσει τους μαθητές του στη θεραπεία της κατάθλιψης, αλλά και να ηρεμήσει το ανήσυχο μυαλό τους και σκέψεις τους, βοηθώντας τους να αποκτήσουν ένα βαθύτερο σκοπό στη ζωή τους, και να βρουν μια εσωτερική πηγή ηρεμίας χαράς και γαλήνης.

Η κατάθλιψη μερικών μαθητών χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία του Tamas, του guna που συνδέεται με την σκοτεινή, ακίνητη και νωθρή εμφάνιση, και εδώ μπορούμε να πούμε ότι αυτό που κυριαρχεί είναι η αδράνεια.

Ένας πιο συχνός τύπος κατάθλιψης χαρακτηρίζεται από την επικράτηση του Rajas, του guna που σχετίζεται με τη φωτιά, τον δυναμισμό, την κινητικότητα, την έντονη δραστηριότητα και την ανησυχία. Αυτοί οι μαθητές είναι συχνά θυμωμένοι, και μπορεί να είναι διεγερτικοί. Συχνά αναφέρουν δυσκολία στην εκπνοή, ένα σύμπτωμα που συχνά σχετίζεται με το άγχος και το έντονο στρες.

Μέσω της yoga λοιπόν μαθαίνουμε πώς να είμαστε κυρίαρχοι των παραπάνω δυνάμεων και ο βαθύτερος εαυτός να παραμένει ελεύθερος για να μην υπάρχει προσκόλληση σε κάποιο guna.

Η γιόγκα βοηθά στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης και στην καταπολέμηση του άγχους αλλά και της αϋπνίας, ενώ δείχνει να βελτιώνει τα συμπτώματα της διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και της υπερκινητικότητας. Επιφέρει μείωση στα επίπεδα του άγχους, μεγαλύτερη ψυχική ηρεμία και βελτιώνει τη διάθεση. Σύμφωνα μάλιστα με τους ερευνητές, η πανάρχαια πρακτική της γιόγκα, που μετράει περισσότερα από 5.000 χρόνια ζωής, θεωρείται πολλά υποσχόμενη τόσο στο πλαίσιο της αντιμετώπισης όσο και της πρόληψης διάφορων ψυχιατρικών διαταραχών αφού είναι γνωστό ότι επιδρά στο νευρικό σύστημα.

Ο νους παράγει συνεχώς σκέψεις, δημιουργεί εικόνες που σε 24ωρη βάση προβάλλονται στη νοητική «οθόνη». Οι δύσκολες και αρνητικές σκέψεις έχουν δύναμη, βαρύτητα και συνήθως έρχονται για να μείνουν. Οι αρνητικές σκέψεις καταφέρνουν να κρατήσουν φυλακισμένη τη συνειδητότητα που σε τέτοιες περιπτώσεις, εγκλωβίζεται ή ακόμη και αδρανοποιείται. Η γιόγκα μπορεί να επηρεάσει στοιχεία-κλειδιά του ανθρώπινου σώματος, τα οποία παίζουν ζωτικό ρόλο στην ψυχική και νοητική υγεία. Οι ασκήσεις γιόγκα, ο διαλογισμός και οι ασκήσεις αναπνοής βοηθούν στην ανακούφιση από συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους.

Οι ασάνες της γιόγκα επιδρούν θεραπευτικά στο νευρικό σύστημα, ενώ τονώνουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού και του ενδοκρινικού συστήματος. Μάλιστα, είναι γνωστό ότι με τη γιόγκα τα επίπεδα κορτιζόλης (ορμόνη του στρες) ολοένα και μειώνονται. Οι πρακτικές αναπνοής, ιδιαίτερα οι βαθιές εισπνοές, αλλά και οι διατάσεις μπορεί να βοηθήσουν άτομα με κατάθλιψη. Τέλος, οι τεχνικές διαλογισμού έχουν ως στόχο να φέρουν τον ασθενή σε κατάσταση εσωτερικής αρμονίας και ισορροπίας. Μια ολοκληρωμένη πρακτική yoga λοιπόν, θα λέγαμε ότι προσφέρει στο σώμα και στο νου του ασθενή συγκέντρωση, σταθερότητα αλλά και ανακούφιση. Η θεραπεία, ίσως τελικά να κρύβεται και μέσα στις κινήσεις μας.

Πιο συγκεκριμένα, οι ανεστραμμένες στάσεις όπως η sirsasana, στάσεις δηλ. όπου το κεφάλι βρίσκεται πιο χαμηλά από την καρδιά, τονώνουν ολόκληρο το σώμα αλλά και το νευρικό σύστημα του ανθρώπου. Με τις συγκεκριμένες asanas ο ασθενής παράγει περισσότερες ενδορφίνες, δηλ. ορμόνες που βοηθούν στη χαρά.

Επίσης, στάσεις που δημιουργούν υπερέκταση της σπονδυλικής στήλης, όπως bhujangasana (η στάση της κόμπρας), matsyasana (η στάση του ψαριού) είναι στάσεις τονωτικές για το νευρικό σύστημα. Με τις συγκεκριμένες asanas ο ασθενής απελευθερώνει από την περιοχή του θώρακα και της καρδιάς οτιδήποτε είναι αυτό που τον βαραίνει, οποιαδήποτε συναισθηματική φόρτιση. Συνειδητοποιεί την πραγματική επιθυμία της καρδιάς και μαθαίνει να μην φοβάται να την ανοίγει, να μην φοβάται να εκφράζεται.

Τέλος, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε και στάσεις όπου ο κορμός διπλώνει προς τους μηρούς, όπως balasana (στάση του παιδιού) καθώς επίσης και η paschimottanasana, στάσεις ευεργητικές που κατορθώνουν και φέρνουν τον ασθενή σε σύνδεση με τον εσωτερικό του κόσμο, με την πιο βαθιά του ύπαρξη που υπάρχει μέσα του.

Κατά τη διάρκεια της άσκησης των asanas θα βοηθούσαν ίσως και κάποια αιθέρια έλαια ηρεμίας. Όπως για παράδειγμα, τα αιθέρια έλαια του περγαμόντου, του τριαντάφυλλου και του γιασεμιού τα οποία είναι γνωστά για την ήπια αντικαταθλιπτική δράση. Ειδικότερα, το περγαμόντο βοηθά σε περιπτώσεις κατάθλιψης, έντασης και φόβου, το τριαντάφυλλο δρα ηρεμιστικά και αντικαταθλιπτικά, ενώ το γιασεμί βοηθά σε καταστάσεις φόβου, κατάθλιψης, στρες και εξάντλησης.

Οφέλη του διαλογισμού σε άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη

Η Yοga, με τις τεχνικές διαλογισμού, κινητοποιεί το νου ενεργοποιώντας την επίγνωση. Η επίγνωση και η εσωτερική αναζήτηση είναι τα ουσιαστικά δώρα του κάθε ανθρώπου, ώστε να μπορέσει να αναπτυχθεί συναισθηματικά.

Ο διαλογισμός έχει ευεργετικά αποτελέσματα στη θεραπεία του άγχους, του στρες και της κατάθλιψης, αφού τα συμπτώματα αυτών μειώνονται σταδιακά αλλά σημαντικά. Επηρεάζει θετικά τη διάθεση, την προσοχή, τον ύπνο και την γενική υγεία. Πολλοί πιστεύουν ότι ο διαλογισμός είναι το να κάθεσαι ακίνητος και να μην κάνεις τίποτα. Όμως ο διαλογισμός είμαι μια εκπαίδευση του μυαλού που βοηθά να αυξήσουμε τη συγκέντρωση μας. Οι άνθρωποι μαθαίνουν να προσέχουν λιγότερο αυτό που αισθάνονται σωματικώς και ψυχικώς, λεπτό προς λεπτό. Μαθαίνουν επίσης να παραμένουν στη στιγμή, στο παρόν χωρίς να παίρνει μέρος ο εγκέφαλος, οπότε οι στεναχώριες του παρελθόντος και οι ανησυχίες για το μέλλον παραμερίζονται. Ο διαλογισμός λοιπόν φαίνεται να είναι αντάξιος αντίπαλος των αντικαταθλιπτικών.

Pranayama

Η αναπνοή είναι μια φυσική διαδικασία της ζωής μας, μια αυτόνομη λειτουργία του σώματος μας, την οποία εκτελούμε ακόμα και αν δε συγκεντρωθούμε σε αυτή.

Η Pranayama είναι η «επιστήμη» του ελέγχου της αναπνοής, της prana δηλ. της ενέργειας και λαμβάνει μία από τις σημαντικότερες θέσεις στην καθημερινότητα ενός μαθητή της yoga. Αποτελείται από σειρές ασκήσεων οι οποίες και αποσκοπούν σε ακμαιότερη φυσική και ψυχολογική κατάσταση. Κατά τη διάρκεια ενός μαθήματος yoga, ο ασθενής προσπαθεί να επιτύχει πληρέστερη αναπνοή, επιδιώκοντας την αύξηση των ποσοστών οξυγόνου στο αίμα όπως επίσης και στον εγκέφαλο.

Η kapalbhati, μια τεχνική αναπνοής που χρησιμοποιείται συχνά στη yoga, εκτός από τις ευεργετικές επιδράσεις στη λειτουργία της αναπνοής, έχει σαν στόχο τον «καθαρισμό του μετωπικού τμήματος του εγκεφάλου» λόγω της αναζωογονητικής δράσης που έχει στην συγκεκριμένη περιοχή.

Ο εγκέφαλος χωρίζεται σε δύο ημισφαίρια, το δεξί και το αριστερό. Στο φυσικό επίπεδο, το δεξί ημισφαίριο ελέγχει την αριστερή πλευρά του σώματος, ενώ το αριστερό ημισφαίριο ελέγχει την δεξιά. Με όλες τις πρακτικές της yoga που χρειάζεται να εκτελέσουμε από τη δεξιά και την αριστερή πλευρά, εκτός από ελαστικότητα ή αύξηση αντοχής σε σωματικό επίπεδο, μας προκύπτει ένα επιπλέον όφελος όχι τόσο εμφανές όμως πολύ σημαντικό. Η ταυτόχρονη πρακτική «εξάσκηση» στο δεξί κι αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου. Μια άλλη τεχνική αναπνοής που θα μπορούσε να εκτελέσει ένας ασθενής που πάσχει από κατάθλιψη είναι η γνωστή Positive Breathing, η οποία ισορροπεί τόσο το δεξί όσο και το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου. Επίσης, με την συγκεκριμένη πρακτική ο ασθενής αποβάλλει κάθε αρνητική σκέψη από το μυαλό και έρχονται στην επιφάνεια σκέψεις θετικές, ήρεμες, χωρίς εντάσεις. Διευκολύνει στο να αποκτήσει διαύγεια σε ό,τι αφορά τη ζωή και τους στόχους.

Η πρακτική της pranayama (τεχνικές αναπνοών) λοιπόν, επιφέρει αυξημένη νοητική σταθερότητα και διαύγεια τόσο κατά τη διάρκεια του μαθήματος όσο και μετά από αυτό. Ο ασθενής μαθαίνει να αναπνέει και έτσι δίνει χώρο και χρόνο στον εαυτό του. Έχει μια αίσθηση ελευθερίας, απελευθέρωσης και βελτιώνει τη διάθεσή του. Συμβάλλει στην κοινωνικοποίηση του ασθενή αφού καταπραΰνει το πνεύμα του, μειώνει το στρες και το άγχος, και ηρεμεί το νευρικό του σύστημα.

Η yoga μπορεί να βοηθήσει καθώς μετά από ένα μάθημα έχουμε ενέργεια, διαύγεια, ευεξία. Νιώθουμε δυνατοί και έχουμε ευχάριστες σκέψεις.
Η πρακτική των asanas μέσα από τις σωστές οδηγίες και τις θέσεις αποτελεί μία διαδικασία κατά την οποία ο νους είναι απασχολημένος και δεν υπάρχει χρόνος για να εστιάσει σε προβλήματα της καθημερινότητας. Είμαστε παρόντες αλλιώς δεν μπορούμε να κάνουμε πρακτική. Αυτή την συγκέντρωση και την αυτοπαρατήρηση εκτός από την ώρα της πρακτικής σιγά σιγά την αποκτούμε και στην καθημερινότητά μας. Έτσι μαθαίνουμε να ζούμε συνειδητά και να είμαστε λιγότερο ευάλωτοι σε όσα συμβαίνουν γύρω μας κατά την διάρκεια της ημέρας. Το πιο συχνό συναίσθημα της κατάθλιψης είναι το να νιώθεις αποκομμένος από τον εαυτό σου και τον κόσμο γύρω σου. Μέσα από την yoga μαθαίνουμε να συνδεόμαστε ξανά, να παρατηρούμε και να ακούμε τον εαυτό μας αλλά και το σώμα μας. Ουσιαστικά μαθαίνουμε και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας.

Μπορούμε να ισορροπήσουμε όλες τις πλευρές του εαυτού μας – σώμα, ψυχή, πνεύμα – όλα δηλαδή τα απαραίτητα συστατικά για μια αρμονική, ήρεμη και ειρηνική ζωή που όλοι μας έχουμε ανάγκη. Μία ζωή που έχουμε την τύχη να ζούμε και που οφείλουμε να ζήσουμε όσο ουσιαστικότερα και καλύτερα μπορούμε για τον ίδιο μας τον εαυτό μας αλλά και για τον κόσμο γύρω μας.

Και εάν χρησιμοποιήσουμε τις αρχές που μας προσφέρει σωστά, σεβόμενοι το σώμα μας και τον εαυτό μας γενικότερα, εάν κάνουμε τη γιόγκα τρόπο ζωής μας, τότε αλήθεια, μπορούμε να καταφέρουμε πολλά! Η χαρά βρίσκεται μέσα μας αρκεί να το καταλάβουμε και να αποκτήσουμε πρόσβαση σ αυτή. Όλο το δυναμικό βρίσκεται μέσα μας και εάν το βρούμε τότε έρχεται η πληρότητα.

 

Υπογράφει η Ελένη Μπέλλου.