Γιόγκα και νεφροπαθείς

Η διάρκεια ζωής των ασθενών με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια (χνα) έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της καθιέρωσης σύγχρονων μεθόδων θεραπείας. Η παράταση όμως της επιβίωσης δεν συνοδεύεται και από επίλυση των ποικίλων προβλημάτων των ασθενών, ιδιαίτερα αυτών που αντιμετωπίζονται συντηρητικά με θεραπεία υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας όπως είναι η μειωμένη λειτουργική ικανότητα και η φτωχή ποιότητα ζωής τους. Σε μεγάλο βαθμό τα προβλήματα αυτά οφείλονται στο γεγονός ότι οι ασθενείς με χνα εμφανίζουν μειωμένη φυσική επάρκεια ,που τους περιορίζει δραστικά την ικανότητα τους για σωματική εργασία.

Το 70-80% των αυτοκαθαιρούμενων ασθενών και το 45% των μεταμοσχευμένων παραπονούνται συνεχώς για εύκολη κόπωση και μυϊκό κάματο. Έτσι μόνο το ήμισυ περίπου των ασθενών με χνα που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση είναι ικανοί για καθημερινή ενασχόληση με φυσικές δραστηριότητες μετρίας η και μεγαλύτερης επιβάρυνσης, ενώ οι υπόλοιποι έχουν περιορισμένη φυσική ικανότητα ακόμη και για μικρής έντασης σωματικό έργο, όπως βάδισμα μετρίων αποστάσεων η ανέβασμα κλιμάκων, μειωμένη φυσική επάρκεια οδηγεί ένα σημαντικό ποσοστό σε αδυναμία επαγγελματικής ενασχόλησης, ιδιαίτερα με σωματικές εργασίες, ενώ σε άλλους δημιουργεί την ανάγκη αποστήριξης από οικείους ακόμη και για απλές φυσικές δραστηριότητες, και επαυξάνει τα ψυχολογικά τους προβλήματα , όπως την κατάθλιψη, το άγχος, τη μειωμένη αυτοεκτίμηση, τους προκαλεί κοινωνική απομόνωση και γενικά επιδεινώνει την ποιότητα ζωής τους.

Πολλές αιτίες ενοχοποιούνται για τη μειωμένη λειτουργική ικανότητα. Οι πλέον πιο σημαντικές είναι οι μορφολογικές και λειτουργικές ανωμαλίες των σκελετικών μυών,  που οδηγούν σε μυϊκή ατροφία και μείωση της μυϊκής ισχύος, η διαταραχή της λειτουργίας του αυτόνομου νευρικού συστήματος, οι διαταραχές της καρδιακής λειτουργίας αναιμία, μεταβολικές διαταραχές, ψυχολογικά προβλήματα και άλλες παθολογικές καταστάσεις οδηγούν σε σοβαρή μείωση της φυσικής επαρκείας και ενισχύουν το αίσθημα της συνεχούς κόπωσης. Η υποκινητικότητα από μόνη της εξάλλου ευνοεί την εξέλιξη της αθηροσκλήρωσης των αγγείων και την εκδήλωση της στεφανιαίας νόσου και μειώνει ακόμα περισσότερο την αερόβια ικανοτητα.επιδεινωνει τη μυϊκή ατροφία, την οστεοπόρωση, τις εκφυλιστικές βλάβες των αρθρώσεων κ.α.

Σε ασθενείς με χνα που βρίσκονται σε πρόγραμμα περιοδικής αιμοκάθαρσης η βελτίωση της φυσικής επάρκειας τους μπορεί να επιτευχτεί σημαντικά με την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας, με τη μορφή συνήθως της συστηματικής γύμνασης. Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 ξεκίνησαν προσπάθειες εφαρμογής προγραμμάτων αποκατάστασης σε ασθενείς με χνα υπο περιοδική αιμοκάθαρση, τα οποία συνεχίζονται με επιτυχία στις ΗΠΑ και σε ορισμένα κέντρα της Ευρώπης.

Στην Ελλάδα τα τελευταία 20 χρόνια εφαρμόζονται προγράμματα φυσικής αποκατάστασης σε ασθενείς με χνα από το εργαστήριο αθλητιατρικής του τεφαα του Αριστοτελείου πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με την α’ παθολογική κλινική του νοσοκομείου αχεπα όπου εργάστηκα καθώς και σε αντίστοιχο πρόγραμμα στην Κομοτηνή .

Πιστεύω ότι η πρακτική της γιόγκα θα είχε να παρουσιάσει σημαντικά οφέλη στους ασθενείς τόσο σε σωματικό επίπεδο όσο και σε ψυχολογικό. Θα μπορούσε ίσως να εφαρμοστεί κατά την διάρκεια της αιμοκάθαρσης διαλογισμός η ήπιες ασκήσεις για τα κάτω άκρα με τη μορφή διατάσεων, βελτιώνοντας την ψυχολογική κατάσταση των ασθενών και την ποιότητα ζωής τους.

Η προσπάθεια ένταξης ασθενών με χνα συναντά αρκετές δυσκολίες, τουλάχιστον στην αρχική φάση της. Η επιφύλαξη η ο φόβος των ασθενών για άσκηση, η έλλειψη γενικών ενδιαφερόντων από τους περισσότερους, η απογοήτευση από την εύκολη κόπωση κατά τις ασκήσεις στην ένταξη του προγράμματος, αλλά και η συνύπαρξη ιατρικών προβλημάτων αποτελούν κυρίες αιτίες μείωσης του αριθμού των ασθενών στα προγράμματα ή διατήρησης τους μέχρι τη λήξη τους.

Η παρουσία διαφόρων προβλημάτων στους ασθενείς με χνα, ιδιαίτερα από το κυκλοφορικό σύστημα, απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και συνεχή παρακολούθηση των ασθενών στο αρχικό στάδιο τουλάχιστον των προγραμμάτων. Η επιλογή θα πρέπει να γίνει με βάση αυστηρά κριτήρια, όπως η απουσία ασταθούς στηθάγχης η πρόσφατου εμφράγματος του μυοκαρδίου, συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας, ανθεκτικής υπέρτασης, επίμονων αρρυθμιών, δυσρύθμιστου σακχαρώδη διαβήτη κ.α.

Οι προσαρμογές του μυϊκού και νευρικού συστήματος με τη συστηματική γύμναση οδηγούν σε βελτίωση της μυϊκής αντοχής και αύξηση της μυϊκές ισχύος και του συνολικού έργου που παράγεται από τους μύες. Άλλες σημαντικές επιδράσεις της γύμνασης που έχουν περιγραφεί στους αυτοκαθαιρούμενους ασθενείς είναι η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας, η βελτίωση του μεταβολισμού των λιπιδίων, γεγονός που συμβάλει στην πρόληψη η επιβράδυνση της πορείας της αθηρογένεσης των αγγείων, που είναι ιδιαίτερα αυξημένη στους ασθενείς αυτούς, ο καλύτερος μεταβολισμός της γλυκόζης, η διόρθωση σε ικανοποιητικό βαθμό της αναιμίας.

Αναφορικά με τη δράση της άσκησης στην ψυχολογία των ασθενών υποστηρίζεται ότι η συστηματική γύμναση βελτιώνει κυρίως την κατάθλιψη, ενισχύει το αίσθημα της αυτοπεποίθησης, επαναφέρει σε ικανο ποσοστό την ευεξία και την αυτοεκτίμηση, βοηθά στην κοινωνική επανένταξη και οδηγεί σε βελτίωση των δεικτών ποιότητας ζωής.

Υπάρχουν τρεις μέθοδοι γύμνασης που μπορούν να εφαρμοστούν σε αυτοκαθαιρούμενους ασθενείς. Ο ένας είναι τρεις φόρες την εβδομάδα τις ήμερες που δεν υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση με τεχνητό νεφρό, ο δεύτερος με συστηματική γύμναση στην οικία των ασθενών διάρκειας 30 λεπτά την φορά που θα μπορούσε να περιλαμβάνει εκτέλεση απλού ασκησιολογίου με ασκήσεις ευλυγισίας. Και ο τρίτος στη μονάδα τεχνητού νεφρού 3 φορές τη εβδομάδα διάρκειας 60 λεπτά κάθε φορά, κατά τις πρώτες ώρες που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση. Θα μπορούσαν να εκτελούνται ισομετρικές ασκήσεις ενδυνάμωσης των μυών, ασκήσεις ευλυγισίας και διατακτικές υπο την συνεχή επίβλεψη εξειδικευμένου προσωπικού.

Η ένταξη των ασθενών με χνα σε προγράμματα άσκησης δεν στερείται δυσκολιών, δεδομένου των πολλών και πολυποίκιλων προβλημάτων που παρουσιάζουν. Επίσης ένας μεγάλος αριθμός ασθενών δυστυχώς τα διακόπτει πρώιμα. Ως αίτια αναφέρονται τα συχνά ιατρικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς, η έλλειψη ελεύθερου χρόνου, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην μετακίνηση τους καθώς και η ελλιπής ενημέρωση του επιστημονικού προσωπικού, των ιδίων των ασθενών και των οικείων τους αναφορικά με τα ευνοϊκά αποτελέσματα της συστηματικής άσκησης. Πρώτα πρέπει αν πειστούν οι ίδιοι ότι είναι ικανοί για άσκηση και να κατανοήσουν ότι η συστηματική γύμναση θα τους βοηθήσει μετά από κάποιο χρονικό διάστημα να απαλλαγούν από αρκετά συμπτώματα και ιδιαίτερα από το αίσθημα κόπωσης. Ωστόσο, τα θετικά αποτελέσματα της γύμνασης σε συνδυασμό με την απουσία ασκησιογενών επιπλοκών καθιστούν πολύ σημαντική την καθιέρωση προγραμμάτων αποκατάστασης ως συμπληρωματικού μέσου της θεραπευτικής αντιμετώπισης των ασθενών με χνα υπο αιμοκάθαρση και πιστεύω ότι η πρακτική της γιόγκα θα έχει πολλά οφέλη τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο.

 

Υπογράφει η Βίκυ Καψάλη.