Γιόγκα και Εφηβεία

Η εφηβεία είναι ίσως η εποχή των προκλήσεων. Πολύ συχνά ένας έφηβος αλλά φυσικά και το περιβάλλον του βιώνουν την εφηβεία σαν εποχή συγκρούσεων. Οι πιέσεις που δέχεται ένας έφηβος αποτελούν μεγάλη πρόκληση. Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια, οι διαφημίσεις, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το διαδίκτυο συνολικά αλλά και οι πειραματισμοί στην κοινωνική ζωή κάνουν τον έφηβο να είναι σε έναν διαρκή αγώνα σύγκρισης και μίμησης σε μία περίοδο που το ίδιο του το σώμα αλλάζει μέρα με τη μέρα και η ορμονική διαδικασία είναι στο μέγιστη λειτουργία της. Από παιδί, περνάει στην ενήλικη εμφάνιση, βλέπει το σώμα να αλλάζει πολύ, οι ορμόνες «χορεύουν», ενεργοποιείται η σεξουαλική επιθυμία και η σεξουαλική ταυτότητα, το άτομο γίνεται ευαίσθητο συναισθηματικά, προσπαθεί να βρει την ταυτότητά του ως μαθητής, ως φίλος, ως παρτενέρ, ως γιος ή κόρη, ως άνθρωπος αυτόνομος. Είναι ίσως η περίοδος που ο έφηβος ψάχνει ένα καταφύγιο, κάπου να ανήκει πέρα από την οικογένεια.

Από τα παραπάνω λοιπόν, κρίνεται χρήσιμο να μπορεί να έχει ένας έφηβος τις δικές του άγκυρες, τα δικά του σωσίβια. Τα δικά του σημεία αναφοράς, τα οποία μπορεί από τη μία μέρα στην άλλη φυσικά να αποδομήσει, όμως θα έχει μπει σε μία διαδικασία να βρει το δικό του κέντρο, να βιώσει τα συναισθήματά του στο έπακρο είτε είναι «θετικά» είτε είναι «αρνητικά», να μπει σε κάποιο βάθος μέσα του και να δει τι θέλει. Ποια η σεξουαλική του ταυτότητα, τι θέλει να σπουδάσει και αν θέλει να σπουδάσει, ποιος ο σκοπός του ως μαθητής, γιατί θέλει να είναι πρώτος σε όλα ή τελευταίος σε όλα. Γιατί επιλέγει αυτά που επιλέγει. Για ποιο λόγο κάνει τις επιλογές που κάνει.

Πιστεύω λοιπόν ότι ένας έφηβος βρίσκει με λιγότερο βασανιστικό τρόπο την ταυτότητά του και μέσα από τα μονοπάτια της γιόγκα. Είναι πιθανό να είναι πιο ευέλικτος, πιο προσαρμοσμένος σε συνθήκες απαιτητικές, πιο ειλικρινής με τον εαυτό του. Μία τάξη δυναμικής γιόγκα κάνει το σώμα να βρει το χώρο του. Να πάει και λίγο πέρα από το χώρο του. Να πέσει στις στηρίξεις αλλά να ξανασηκωθεί, να στηριχτεί στα πόδια με περισσότερη επίγνωση, να γυρίσει το βλέμμα πίσω και να αποκτήσει μία εναλλακτική οπτική. Να δει καινούριες δυνατότητες του φυσικού σώματος. Να μπορεί να αναπνέει και να κάνει μία άσανα σταθερή και άνετη. Όπως ίσως και τη ζωή του: Σταθερή και άνετη.

Η Pranayama επίσης μπορεί να φανεί πολύ χρήσιμη: μπορεί να κάνει τον έφηβο σε απαιτητικές καταστάσεις να βρει το κέντρο του, την ψυχραιμία του. Το νευρικό του σύστημα μέσα από μία διαδικασία τεχνικών αναπνοής ισορροπεί και έτσι ο έφηβος δεν έχει τόσο έντονες διακυμάνσεις του νου και δεν παραδίδεται ως έρμαιο στις διαθέσεις του. Επίσης σε απαιτητικές καταστάσεις όπως εξετάσεις, εργασίες και κοινωνικές συναναστροφές υπάρχει διαύγεια και καθαρή σκέψη.

Παράλληλα, μέσω των τεχνικών διαλογισμού, ακόμη και της yoga nidra ο ασκούμενος έφηβος μπορεί να αφήσει για λίγο τον νου συγκεντρωμένο στην αναπνοή, σε μία καθοδηγούμενη εικόνα, σε έναν οραματισμό που καταλαγιάζει τις σκέψεις και δημιουργεί θετικές εντυπώσεις. Και πιθανώς μέσα από μία προγραμματισμένη και τακτική πρακτική διαλογισμού, ο ασκούμενος έφηβος μπορεί να αποκτήσει αυτοπεποίθηση, γαλήνη και αποφασιστικότητα.

Πέρα από τα παραπάνω, θα μπορούσε μία τάξη γιόγκα που μιλάει για τη φιλοσοφία της, για την ιστορία της γιόγκα και την επιστήμη της ψυχής να κάνει τον ασκούμενο έφηβο να καταλάβει την πανάρχαια αυτή πορεία που σε κάνει να αισθάνεσαι εμπιστοσύνη και ότι «ανήκεις» κάπου. Σε κάνει να αισθάνεσαι ότι έχεις ξεκινήσει ένα ταξίδι εξερεύνησης του εαυτού, με πολλά δώρα και διακρίνεις τελικά ότι επενδύεις στο πιο πολύτιμο κομμάτι που έχεις.

Σε απαιτητικές περιόδους, όπως μία περίοδος προετοιμασίας εξετάσεων ή μία περίοδος έκτακτων συνθηκών όπως μία πανδημία, η γιόγκα και οι αρχές της μπορούν να φανούν σωτήριες. Τέσσερις έφηβοι μία φορά την ημέρα, για 6 μέρες έφτιαχναν ο καθένας μόνος τους ένα μάνταλα σε κόλλα Α3 με υλικά από το σπίτι.

Κάποιοι από αυτούς χρησιμοποίησαν πολύχρωμες φακές, κάποιοι προσπάθησαν να φτιάξουν μόνοι τους επαναλαμβανόμενα μοτίβα που μοιάζουν με μάνταλα χρησιμοποιώντας διαβήτη και μαρκαδόρους, κάποιοι χρησιμοποίησαν μπαχαρικά από το σπίτι και μετά το τέλος της διαδικασίας που διαρκούσε περίπου μισή ώρα έστελναν ο καθένας στο γκρούπ που είχαν φτιάξει τα δημιουργήματά τους. Το αποτέλεσμα είναι ότι μετά το τέλος της διαδικασίας όλα τα παιδιά διαπίστωσαν ότι αυτό το μισάωρο μέσα στη μέρα τους ήταν αυτό που τους έδινε μία παύση αλλά ταυτόχρονα και μία επανεκκίνηση από όλες τους τις σκέψεις. Όταν ερωτήθηκαν σε ποιο σημείο της ημέρας ανατρέχουν για να επαναφορτιστούν και να νιώσουν ότι έκαναν κάτι για τον εαυτό τους, όλοι απάντησαν ότι ήταν αυτή η διαδικασία των μάνταλα.

Κατ’ ανάλογο τρόπο οι διαφορετικές πρακτικές της γιόγκα που μας επαναφέρουν με επίγνωση στο τώρα, ακόμη και ένας χορός αυθόρμητος με κάποιο αγαπημένο τραγούδι, η αναπνοή ακόμη και στη φυσική της κατάσταση, οι πρακτικές για το σώμα που απαιτούν συγκέντρωση και οραματισμό είναι εργαλεία πολύ βοηθητικά.

Οι μικροί στόχοι που αφορούν την καθημερινή πρακτική για το σώμα, ακόμη και το να προσπαθήσει κάποιος έφηβος να βάλει στόχο στην επόμενη πρακτική να πάει λίγο παρακάτω, είναι μία διαδικασία που την έχει ανάγκη. Για την στοχοθεσία, για την επιτυχία και την κατάκτηση αλλά κυρίως για τη διαδικασία.

Επίσης το να εμπνευστεί από κάποια αρχή του 8πλού μονοπατιού, για παράδειγμα από την αρχή της καθαρότητας. Και να αναλάβει να τακτοποιήσει πχ την ντουλάπα του. Είναι μία έννοια, μία κατάσταση και μία διαδικασία που θα τον βοηθήσει να τακτοποιήσει τον νου του, είναι μία κατάσταση που θα του δώσει μεγάλη ικανοποίηση και κάτι που θα αναζητά να εξελίξει ακόμη ίσως και υποσυνείδητα.

Το ενδιαφέρον για τη φροντίδα του σώματος και του νου, του σώματος και του πνεύματος είναι βέβαιο ότι θα φέρει και επιπρόσθετα οφέλη όπως για παράδειγμα το να υιοθετήσει μία διατροφή με επίγνωση του τι βάζει στο φυσικό του σώμα. Με τι το θρέφει. Και σε επίπεδο φαγητού αλλά ίσως και ποτού και άλλων ουσιών που πάντα σε αυτήν την περίοδο της ζωής, οι έφηβοι είναι πάντα ανοιχτοί στο να πειραματίζονται. Και φυσικά αυτό δεν είναι απαγορευμένο, ίσα ίσα μακάρι όλοι οι έφηβοι και όλοι οι άνθρωποι να πειραματίζονταν με επίνγωση! Αυτό θα μας έκανε όλους να γνωρίζουμε τα όριά μας, τις πραγματικές μας ανάγκες και τις επιθυμίες μας.

Η κατάκτηση συγκεκριμένων γνώσεων σε άσανας, πραναγιάμα όπως και γνώσεις αυτοβελτίωσης, εξερεύνησης του εαυτού, τονώνουν την αυτοπεποίθηση, πράγμα που έχει μεγάλη ανάγκη ο έφηβος. Το Οκταπλό μονοπάτι του Πατάντζαλι μπορεί να λειτουργήσει ως ένα εφαλτήριο για να βαλει ο ασκούμενος έφηβος έναν πρόγραμμα μικρών στόχων, να δώσει στον ευατό του ένα κίνητρο και μέσα από ένα φαινομενικά απλό τρόπο να φτάσει σε σημείο να σμιλεύει την ψυχή του.

Μακάρι όλοι η έφηβοι, μέσα από τη διαδικασία επαναπροσδιορισμού της ταυτότητάς τους να μπορούσαν να καταφύγουν στη γιόγκα, στα εργαλεία που δίνει και να γίνουν ευτυχισμένοι ενήλικες απολαμβάνοντας το δώρο της ζωής!!!

 

Υπογράφει η Ιωάννα Σταματάκη, απόφοιτος του 200hr Yoga Teacher Training Course.

 

Σημείωση:
το παράδειγμα με τους έφηβους και τα mandalas είναι πραγματικό και όχι υποθετικό αλλά δεν έγινε με βάση ερευνητικούς σκοπούς. Ήταν καθαρά στο πλαίσιο μίας αλλαγής ρουτίνας εν μέσω μιας απαιτητικής περιόδου – αυτή της πανδημίας.

Βιβλιογραφία:
-Manual Anahata Yoga Studio
-Πώς να μιλάτε στους εφήβους ώστε να σας ακούν και πώς να τους ακούτε ώστε να σας μιλούν.
Άντέλ Φέιμπερ & Ιλέιν Μάζλις (Εκδόσεις Πατακη)
-Γονείς και Έφηβοι, από τις συγκρούσεις, στη συνεργασία. Ινστιτούτο Κινήτρων Αγωγής και
Επικοινωνίας (Εκδόσεις Θυμάρι)