Το δώρο της αποτυχίας

Αποτυχία… Μία λέξη, 8 γράμματα, ένα τεράστιο ΟΧΙ. Η αποτυχία είναι μία κατάσταση, όχι και τόσο ευχάριστη, στην οποία έχουμε βρεθεί όλοι τουλάχιστον μία φορά στη ζωή μας. Σαν έννοια είναι στενά συνδεδεμένη με την απόρριψη, την άρνηση και την ανεπάρκεια. Τις περισσότερες φορές, την αποτυχία διαδέχονται συναισθήματα, επίσης όχι και τόσο ευχάριστα, όπως είναι ο φόβος, το άγχος και η ανασφάλεια.

Ζούμε σε μία χώρα που έχει αλλεργία στην αποτυχία. Όπου κι αν βρεθείς, συναντάς παντού «πετυχημένους» ανθρώπους, που έχουν κάνει το ένα και το άλλο και έχουν καταφέρει τα ακατόρθωτα. Κι όταν μοιράζεσαι μαζί τους τη σκέψη σου για μία νέα επένδυση ή ένα επιχειρηματικό πλάνο για την προώθηση κάποιου καινοτόμου προϊόντος στην αγορά, ακούς ένα «πού πας να μπλέξεις, μην το ρισκάρεις, δε σε παίρνει, θα σου πω εγώ τί πρέπει να κάνεις». Σε ένα περιβάλλον, όμως, που δε στηρίζει ούτε βοηθάει τον άνθρωπο να προσπαθήσει, να δοκιμάσει, να επιχειρήσει, τί περιμένουμε να συμβεί; Περιμένουμε να έχουμε ανάπτυξη; Περιμένουμε να έχουμε γνώση;

Υπάρχει μία αντίληψη η οποία κατά τη γνώμη μου είναι λάθος… Ο δρόμος προς την επιτυχία είναι στρωμένος με επιτυχίες. Που σημαίνει ότι για να πετύχεις κάτι, πετυχαίνεις πρώτα μία μικρή επιτυχία και έπειτα μία δεύτερη και μετά ακόμα μία μέχρι να φτάσεις στον τελικό στόχο σου. Αυτό στην πραγματικότητα δεν ισχύει. Και δεν ισχύει για τον πολύ απλό λόγο ότι εμείς οι ίδιοι εστιάζουμε περισσότερο στις επιτυχίες μας παρά στις αποτυχίες μας. Συνηθίζουμε να μιλάμε για τις επιτυχίες μας και να τις προβάλλουμε προς τους άλλους, και με αυτόν τον τρόπο εστιάζουμε την προσοχή μας μόνο σε αυτές. Έτσι, οι αποτυχίες γίνονται αόρατες και εμείς ξεχνάμε τα δύσβατα και βραχώδη κομμάτια της διαδρομής μας προς τον στόχο μας. Δε συνηθίζουμε να μιλάμε για τις αποτυχίες μας και πολλές φορές τις προσπερνάμε γιατί άφησαν πίσω τους ίσως μία πληγή ή ένα δυσάρεστο συναίσθημα. Έτσι φτάνουμε να αγνοούμε τις αποτυχίες μας και να τις ξεχνάμε.

Στην πραγματικότητα όμως τα πράγματα είναι διαφορετικά. Οι αποτυχίες δεν είναι απλά ένα συνηθισμένο φαινόμενο στη διαδρομή μας προς την επιτυχία, αλλά είναι απαραίτητες. Είναι εκείνες που μας διδάσκουν. Είναι εκείνες που μας κάνουν σοφότερους και δυνατότερους. Είναι εκείνες που αν τις δει κανείς από απόσταση, θα νιώσει τυχερός που είχε και τέτοιες στο διάβα του. Και τελικά είναι εκείνες που μας οδηγούν στην επιτυχία.

Είναι πολύ συνηθισμένο πετυχημένοι άνθρωποι στο χώρο της πολιτικής, της τέχνης, του αθλητισμού και αλλού, να φέρνουν στη δημοσιότητα προσωπικές τους εμπειρίες που σε δεδομένη χρονική στιγμή αποτέλεσαν εμπόδιο για αυτούς και τον στόχο τους. Και ο λόγος που το κάνουν είναι για να τονίσουν ότι η διαδρομή τους δεν ήταν ούτε εύκολη ούτε στρωμένη με ροδοπέταλα. Επίσης, κάτι άλλο που γίνεται πολύ συχνά, ιδιαίτερα στο εξωτερικό, είναι, άνθρωποι να συμπεριλαμβάνουν στο βιογραφικό τους τις αποτυχίες που είχαν κατά την επαγγελματική τους πορεία. Αυτοί που έχουν πολλές αποτυχίες συνήθως είναι αυτοί που επιλέγονται για μία θέση ευθύνης. Γιατί, αυτοί που έχουν αποτύχει, μπορούν να αντιμετωπίσουν μία αποτυχία.

Εδώ θα ήθελα να παραθέσω κάποιες από τις δικές μου αποτυχίες και να δούμε πώς τελικά με οδήγησαν στην επιτυχία…

Αποτυχία νούμερο 1. Στο σχολείο ήμουν πάντα μέτρια μαθήτρια. Όσο και να διάβαζα, οι βαθμοί μου ήταν πάντα στο 15-16 και αυτό το βίωνα σαν αποτυχία γιατί από τη μία έβλεπα ότι οι προσπάθειές μου δεν απέδιδαν και από την άλλη το περιβάλλον μου με αξιολογούσε σύμφωνα με τους βαθμούς μου.

Αποτυχία νούμερο 2. Όταν στα 17 μου έδωσα Πανελλήνιες, δεν πέρασα στην Θεσσαλονίκη που ήταν η πρώτη μου επιλογή, αλλά στο Ρέθυμνο. Έτσι ένιωσα ότι απέτυχα στον στόχο μου, σε αντίθεση με πολλούς συμμαθητές μου που σημείωσαν πρωτιές.

Αποτυχία νούμερο 3. Όταν στα 22 μου, με πτυχίο πια, βγήκα στην αγορά εργασίας, έβλεπα τη μία πόρτα να κλείνει μετά την άλλη. Αξιολογήθηκα ως μη έμπειρη και την ίδια στιγμή κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να μου προσφέρει λίγο χώρο για να αποκτήσω εμπειρία.

Αποτυχία νούμερο 4. Αρκετά χρόνια αργότερα, όταν αποφάσισα να κάνω το εκπαιδευτικό μου στη γιόγκα και να γίνω δασκάλα, σε ένα μάθημα λίγων λεπτών που δίδαξα, αξιολογήθηκα ως λίγη και «χωρίς ψυχή» από τους ανθρώπους που με εκπαίδευσαν.

Όλες αυτές οι αποτυχίες όμως είχαν και την φωτεινή τους πλευρά γιατί πολύ απλά κατάφεραν να διαμορφώσουν Εμένα σε αυτό που είμαι σήμερα.

Ως μέτρια μαθήτρια συνειδητοποίησα από πολύ νωρίς ότι δεν έχει καμία σημασία για εμένα να ξοδεύω τον χρόνο μου αποστηθίζοντας χημικούς τύπους και χρόνους στα Αρχαία. Η επιθυμία μου ήταν να σπουδάσω οικονομικά και έτσι αποφάσισα να αφοσιωθώ μόνο στα μαθήματα που με ενδιέφεραν. Έθεσα τον στόχο μου και σχεδίασα το πλάνο που θα με οδηγούσε εκεί, κάνοντας το διάβασμά μου πιο μεθοδικό και αποτελεσματικό.

Όταν εξετάστηκα στο πρώτο μάθημα των Πανελληνίων, δεν έμεινα καθόλου ευχαριστημένη από την απόδοσή μου, και η πρώτη μου αντίδραση ήταν «θα τελειώσω με τα υπόλοιπα μαθήματα και του χρόνου θα προσπαθήσω ξανά». Έτσι, όταν βγήκαν τα αποτελέσματά των εξετάσεων και είδα ότι πέρασα στο Ρέθυμνο, είχα ήδη πάρει την απόφασή μου και ετοίμαζα το σχέδιο δράσης για την επόμενη χρονιά. Σε αυτήν την προετοιμασία είχα μαζί μου και δύο συμμάχους, πρώτον την εμπειρία των εξετάσεων και δεύτερον το διάβασμα ενός χρόνου. Και ενώ για κάποιους «έχασα έναν χρόνο από τις σπουδές μου», για μένα ήταν η τέλεια ευκαιρία για να προετοιμαστώ καλύτερα στην πρώτη σημαντική απόφαση που πήρα εγώ για εμένα.

Αργότερα στην αναζήτηση εργασίας, συνάντησα αμέτρητες δυσκολίες σε έναν χώρο με τεράστιο ανταγωνισμό. Ήρθα όμως σε επαφή με πολλούς ανθρώπους και αυτό ήταν καλό γιατί μέσα από την επικοινωνία μου με όλους αυτούς, που άλλοτε ήταν αγενείς και άλλοτε ειρωνικοί, έμαθα να μην διστάζω, να είμαι θαρραλέα και να διεκδικώ με τόλμη. Χρειάστηκε να εργαστώ χωρίς να αμείβομαι για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, προκειμένου να αποκτήσω την εμπειρία που όλοι ήθελαν, μέχρι που τελικά κατάφερα να δημιουργήσω μία θέση εργασίας εκεί ακριβώς όπου εκπαιδευόμουν. Αυτό το ίδιο περιβάλλον με φιλοξενεί και με στηρίζει μέχρι σήμερα, σχεδόν 10 χρόνια μετά.

Αργότερα όταν έκανα το εκπαιδευτικό μου στη γιόγκα, την τελευταία μέρα του training, δέχτηκα αυτό το όχι και τόσο ευχάριστο feedback. Απότομη προσγείωση. Ενοχλήθηκα και πληγώθηκα. Σκέφτηκα ότι δε θα ήμουν ικανή δασκάλα. Μου πήρε αρκετό καιρό για να καταλάβω ότι οι δασκάλες μας, εκτός από στάσεις γιόγκα, μας μάθαιναν κάτι πιο σημαντικό. Τη στάση μας απέναντι στη ζωή. Με αυτό το feedback, το οποίο τελικά ίσως ήταν μέρος του δικού τους συστήματος διδασκαλίας, κατάφεραν να μας επαναφέρουν και να μας υπενθυμίσουν ότι όχι μόνο δεν φτάσαμε στον προορισμό μας, αλλά ήμασταν ακόμα στην αρχή. Χρειάστηκαν, δηλαδή, 6 μήνες εκπαιδευτικού για να διδαχθούμε το πρώτο ουσιαστικό μάθημα.

Μετράμε λοιπόν… τέσσερις αποτυχίες, τέσσερις εμπειρίες, πολλά μαθήματα.

Αυτό που πολύ συχνά συμβαίνει με τις αποτυχίες είναι ότι μας κόβουν τα φτερά. Μία αποτυχία, τη στιγμή που συμβαίνει, μας αποθαρρύνει και μας αποκαρδιώνει. Τόσο, που πολλές φορές, μας κάνει να πιστεύουμε ότι ακόμα και μία νέα προσπάθεια θα οδηγήσει ξανά σε μία νέα αποτυχία. «Κι αν αποτύχω πάλι; Κι αν δεν τα καταφέρω;». Κι αυτό το «αν» μας αφήνει στάσιμους και δεν μας πάει πουθενά. Και έτσι ζούμε συνεχώς με ένα μόνιμο φόβο. Φοβόμαστε να προσπαθήσουμε, φοβόμαστε να επιχειρήσουμε, φοβόμαστε να ρισκάρουμε. Και μετά περνάνε τα χρόνια και οι καιροί και ρίχνουμε και ένα τεράστιο «ΦΤΑΙΣ» στον εαυτό μας που τότε δεν προσπάθησε αρκετά, δεν επιχείρησε όσο έπρεπε, δεν ρίσκαρε όσο ήθελε.

Όταν βιώνουμε μία αποτυχία, αυτό που συνήθως κάνουμε είναι δύο πράγματα. Είτε κατηγορούμε εμάς, είτε κατηγορούμε τους άλλους. Πολλές φορές μάλιστα συμβαίνουν και τα δύο… πρώτα κατηγορούμε εμάς και έπειτα κατηγορούμε τους άλλους. Αρχικά ερμηνεύουμε την αποτυχία σαν δικό μας λάθος και αυτό μας κάνει να νιώθουμε ότι είμαστε λίγοι και ανεπαρκείς. «Μου είπαν όχι, άρα δεν είμαι αρκετά καλή». Και αυτήν την ενοχοποίηση ακολουθεί η απελπισία. «Ποτέ δε θα είμαι καλή, ποτέ δε θα μπορέσω να βρω τη δουλειά που μου αρέσει, ποτέ δε θα έχω τη σχέση που θέλω». Και την απελπισία διαδέχεται ο θυμός. «Είναι χαζοί που με απέρριψαν, να δω που θα βρουν καλύτερη και τί θα κάνουν χωρίς εμένα». Το να κατηγορούμε τους άλλους είναι το εύκολο και άρα το πιο συνηθισμένο. Είναι κάτι σαν μηχανισμός άμυνας που δουλεύει υπέρ μας και προσπαθεί να πείσει τους άλλους ότι ήταν δικό τους το λάθος που μας απέρριψαν.

Πριν φτάσουμε στην ενοχοποίηση όμως, ας δούμε πρώτα τί έχουμε να μάθουμε από μία αποτυχία.

Μία αποτυχία μπορεί να σημαίνει ότι δεν προσπαθήσαμε αρκετά. Παύση, απόσταση, μεγαλύτερη προσπάθεια!

Μία αποτυχία μπορεί να σημαίνει ότι δεν προσπαθήσαμε με το σωστό τρόπο. Παύση, απόσταση, αλλαγή τρόπου!

Μία αποτυχία μπορεί να σημαίνει ότι αυτό για το οποίο προσπαθούμε ίσως δεν είναι αυτό που θέλουμε ή αυτό που μας ταιριάζει. Παύση, απόσταση, επανατοποθέτηση!

Αν πονάει η αποτυχία; Πονάει. Και αυτό δε μπορούμε να το αλλάξουμε. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να μάθουμε να διαχειριζόμαστε μία αποτυχία και τα συναισθήματα που φέρει μαζί της. Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να δούμε τί έχει να μας διδάξει μία αποτυχία. Εδώ βοηθάει πολύ η παρατήρηση. Παρατηρήστε τις αντιδράσεις σας στο επόμενο «όχι» που θα ακούσετε. Παρατηρήστε τα συναισθήματά σας την επόμενη φορά που θα δεχθείτε μία απόρριψη.

Παρατηρήστε τις λέξεις του συνομιλητή σας. Η παρατήρηση είναι ο μόνος τρόπος για να φτάσουμε στην αναγνώριση και επομένως στην αποδοχή της αποτυχίας. «Δεν με επέλεξαν σε αυτή τη δουλειά. Δεν προχώρησε η σχέση μου. Και αυτό με κάνει να είμαι θυμωμένη και να χάνω το θάρρος και την πίστη μου». Θέλει θάρρος η αποτυχία. Όταν ζήτησα από τον εργοδότη μου την επανεξέταση του μισθού μου, ήμουν προετοιμασμένη για όλα τα πιθανά σενάρια. Την αποδοχή του αιτήματός μου αλλά και την απόρριψη. Και γνώριζα από πριν, ότι αν με απέρριπτε, θα μάθαινα τουλάχιστον το λόγο κι έτσι θα μου αποκάλυπτε ένα «μυστικό» του. Μην την φοβάστε λοιπόν την αποτυχία. Δώστε της το χώρο να συμβεί και απλά συνεχίστε να προχωράτε. Κανένα συναίσθημα, καμία κατάσταση δεν είναι οριστική. Πόσο καιρό θα επιλέξετε να την κλάψετε αυτή τη δουλειά που δεν ήρθε ή τη σχέση που δεν προχώρησε;

Πολύ συχνά, η αποτυχία, δεν είναι τίποτα άλλο, παρά ένα τυχαίο γεγονός. Για παράδειγμα… παίρνετε μέρος σε ένα διαγωνισμό με 100 συμμετέχοντες, αλλά μόνο 5 νικητές. Γνωρίζετε από πριν ότι οι πιθανότητες για κάθε συμμετέχοντα είναι 5% και άρα οι 95 από αυτούς θα απορριφθούν. Άλλο παράδειγμα… κάνετε αίτηση ενδιαφέροντος για μία δουλειά. Άγνωστος ο αριθμός των αιτήσεων, μόνο μία η θέση εργασίας. Σχέδιο δράσης check, έγκυρη προετοιμασία check, αυτοπεποίθηση check. Τι φταίει λοιπόν που δεν επιλέχθηκες; Έκανες κάτι λάθος; Μερικές φορές είναι απλά θέμα τύχης. Θα μπορούσες να είσαι εσύ η πρώτη επιλογή, με το ίδιο σχέδιο δράσης και την ίδια προετοιμασία. Επομένως, να ένας λόγος για να μην παίρνουμε προσωπικά την αποτυχία. Εξαρτάται από παράγοντες που δε μπορούμε να τους ελέγξουμε.

Αυτοί που επιμένουν μετά από μία αποτυχία κερδίζουν αγώνες. Αυτοί που επιμένουν βρίσκουν δουλειά. Αυτοί που επιμένουν βρίσκουν σύντροφο. Αυτοί που καταστρώνουν το δικό τους σχέδιο δράσης και δρουν στρατηγικά, δημιουργούν ευκαιρίες. Δες τί μπορείς να μάθεις από μία αποτυχία. Ζήτα feedback από αυτόν που σε απέρριψε και ρώτησέ τον τί θα μπορούσες να βελτιώσεις, τί θα μπορούσες να αλλάξεις ώστε να γίνεις καλύτερη υπάλληλος / σύντροφος / φίλη. Και μετά κάνε μία αξιολόγηση του εαυτού σου και των δυνατοτήτων σου. Διεύρυνε τις γνώσεις και την οπτική σου. Άλλαξε τις δράσεις σου και τότε θα αλλάξουν και τα αποτελέσματά σου.

Υπάρχει λανθασμένα η αντίληψη ότι αποτυχία είναι να βάλεις ένα στόχο και να μην τον πετύχεις. Θα το πάω ένα βήμα παρακάτω και θα σας πω ότι αποτυχία είναι να βάλεις ένα στόχο, να μην τον πετύχεις κα να μην μάθεις απολύτως τίποτα από αυτό. Γιατί, αν μάθεις δεν είναι αποτυχία. Είναι εμπειρία. Και οι εμπειρίες μας κάνουν σοφότερους, μας κάνουν δυνατότερους, μας κάνουν εξυπνότερους. Ας συνεχίσουμε να αποτυγχάνουμε λοιπόν! Αρκεί να πετυχαίνουμε σωστές διαγνώσεις της αποτυχίας.

Οι αποτυχίες κάνουν τις ιστορίες μας πιο όμορφες, πιο γλυκές και πιο συναρπαστικές. Είναι ο πιο σκληρός μας προπονητής. Αντί να θυμώνεις με την αποτυχία, συμφιλιώσου μαζί της. Δέξου την απλά σαν μία πληροφορία. Πάρε όσο χρόνο χρειάζεσαι και αποφάσισε με ποιον τρόπο θα μπορούσες να αξιοποιήσεις αυτήν την πληροφορία προς όφελός σου. Γιατί η αποτυχία είναι θέμα ερμηνείας. Και φυσικά είναι επιλογή. Εσύ πώς επιλέγεις να ερμηνεύεις τις δικές σου αποτυχίες;

 

Υπογράφει η Βίκυ Πουτελέση, απόφοιτος του 200hr Yoga Teacher Training Course