Οι κοινές ρίζες της Κοσμολογίας με τη Γιόγκα ως κατάσταση

Κοσμολογία

Από που ερχόμαστε, τι είμαστε, πού πάμε; (Paul Gauguin)

Αυτά είναι τρία από κάποια βασικά ερωτήματα που έθεσε ο άνθρωπος για την ύπαρξή του.

Η κοσμολογία είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εξηγήσει το Σύμπαν στο οποίο ζούμε και τα ερωτήματα που θέτει είναι: Πώς ξεκίνησε (αν ξεκίνησε) το Σύμπαν; Πώς εξελίσσεται; Πώς θα τελειώσει;

Στο βιβλίο «Αέναο σύμπαν – Τι υπήρχε πριν από τη Μεγάλη Έκρηξη;» οι κοσμολόγοι Paul Steinhardt και Neil Turok διαπραγματεύονται την ιστορία ενός Κόσμου δίχως τέλος, ένα κυκλικό σύμπαν που πεθαίνει και ξαναγεννιέται κάθε ένα τρισεκατομμύριο χρόνια. Αυτό μπορεί να ακούγεται εξεζητημένο, καθώς είναι δύσκολο να φανεί πώς μπορούμε να περάσουμε μέσω μιας ιδιομορφίας όπου όλα, συμπεριλαμβανομένου του χώρου και του χρόνου, παύουν να υπάρχουν, αλλά όπως οι δύο συγγραφείς εξηγούν, αυτή η δυσκολία προκύπτει επειδή σκεφτόμαστε σε τρεις διαστάσεις. Οι δύο προτείνουν, ότι το σύμπαν μας δεν είναι το πρώτο που δημιουργήθηκε τότε, αλλά είναι απότοκο κάποιου προηγούμενου σύμπαντος. Η νέα θεωρία που υποστηρίζει ότι υπάρχει ένας συνεχόμενος κύκλος συμπάντων, δέχεται ότι το κάθε ένα είναι μια επανάληψη του προηγούμενου αλλά όχι και ακριβές αντίγραφό του. Γι αυτό και ο χρόνος ξεκίνησε στην πραγματικότητα πριν από το Big Bang, γιατί πιθανώς να υπήρχε κάποιο σύμπαν πριν από αυτό.

Στο μοντέλο των Steinhardt και Turok, το σύμπαν είναι απλά μια φέτα (γνωστή ως βράνη) μέσα σε αυτές τις πρόσθετες διαστάσεις, και το Big Bang ήταν μια σύγκρουση μεταξύ των βρανών – μια τεράστια κοσμική σύγκρουση. Αυτό το μοντέλο στηρίζεται σε μια ιδέα, τη Μ-θεωρία, στην οποία οι χορδές ζουν σε δύο βράνες στην άκρη του χωροχρόνου των 11 διαστάσεων. Εφαρμόζοντας τους συνηθισμένους κανόνες της θεωρίας χορδών οδηγούμαστε σε μια γενική εικόνα, στην οποία αυτές οι βράνες μπορούν να κινηθούν η μία πάνω στην άλλη και περιστασιακά (κάθε ένα τρισεκατομμύριο χρόνια σύμφωνα με τους Steinhardt και Turok) να χτυπά η μια στην άλλη. Είναι αυτό το χτύπημα που είναι υπεύθυνο για αυτό που θεωρούμε ως Big Bang.

Στο κυκλικό μοντέλο η θεωρία-Μ των υπερχορδών επιτρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη την πιθανότητα η Μεγάλη Έκρηξη να μην είναι η αρχή του χρόνου. Στην περιγραφή του κόσμου από τη Θεωρία-Μ, η Μεγάλη Έκρηξη μπορεί να θεωρηθεί ως μια βίαιη μετάβαση από μια κατάσταση χαμηλής ενεργειακής πυκνότητας, όπως  είναι το σημερινό σύμπαν, σε μια κατάσταση υψηλής ενεργειακής πυκνότητας, όπως ήταν το θερμό, πλημμυρισμένο με πλάσμα σύμπαν της πρώτης-πρώτης στιγμής.

Στο σύμπαν που περιγράφει το κυκλικό μοντέλο, οι γαλαξίες, τα άστρα και η ζωή είχαν δημιουργηθεί ξανά και ξανά, πολύ προτού συμβεί η τελευταία Μεγάλη Έκρηξη και θα συνεχίσουν να αναδημιουργούνται σε κάθε κύκλο μέχρι το απώτερο μέλλον. Η κοσμική εξέλιξη είναι μια σειρά μετασχηματισμών από το θερμό στο ψυχρό, το πυκνό στο αραιό και το ομοιόμορφο στο ανομοιογενές και αντιστρόφως.

«Κατά συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα το Σύμπαν ολόκληρο εκπυρώνεται και ανασυντίθεται εκ νέου».

Μια ανακύκλωση, δηλαδή, με εκπύρωση. Από αυτή την ιδέα οι θεμελιωτές της θεωρίας του ανακυκλούμενου Σύμπαντος βάφτισαν το ανασυσταθέν Σύμπαν «εκπυρωτικό». Στη θεωρία τους διαβλέπουν όντως μια αέναη αλυσίδα αναγεννήσεων, όμοια με αυτήν που διαπίστωσε μαθηματικά ο Ashtekar, από σύμπαντα που πορεύονται μέχρι θανάτου και ανασταίνονται διαστελλόμενα, για να ξαναρχίσει ο κύκλος της ζωής τους.

Η Yoga ως κατάσταση

Κατ’ αρχάς, θέλοντας να είμαστε ακριβείς, η Γιόγκα ως Φιλοσοφικό Σύστημα (Yoga Darshana του Patanjali), που μοιράζεται την ίδια οντολογική σκοπιά με τη Sankhya, δε μιλάει καθόλου για Δημιουργία του Κόσμου∙ μιλάει μόνον για δύο Κοσμικές Αρχές, Purusha και Prakriti, οι οποίες κατ’ αυτήν υπάρχουν από πάντα.

Εκεί που θα συναντήσουμε την Κοσμολογία, είναι στο Φιλοσοφικό Σύστημα της Vedanta, όπου στη Bhagavad Gita (που είναι ένα από τα κείμενα-πυλώνες της Vedanta), ο Krishna μιλάει για τη Δημιουργία του Κόσμου, και όντως όσα λέει συμφωνούν απόλυτα με τις σύγχρονες κοσμολογικές θεωρίες, π.χ. αυτήν του “Bouncing Universe”, με άλλα λόγια ότι το Σύμπαν εκδηλώνεται, κάνει τον κύκλο του και καταστρέφεται, για να αναδυθεί ένα νέο. Σύμφωνα με τα λεγόμενά του, στην αρχή κάθε Κοσμικού Αιώνα, εκείνος (η δική του Prakriti) φέρνει σε εκδήλωση όλα τα όντα, και στο τέλος των αιώνων, αυτά βυθίζονται και πάλι, για να αναδυθούν στον επόμενο Κύκλο. Μάλιστα, αναφέρει ότι αυτή η διαδικασία οφείλεται στη “δική του Maya” (τη δύναμη της ενσάρκωσης και εμπλοκής στον κύκλο της ζωής), η οποία είναι σχεδόν αδύνατο να υπερνικηθεί.

Επομένως, αν και η Γιόγκα ως Φιλοσοφικό Σύστημα δεν ασχολείται με την Κοσμολογία, η Γιόγκα ως πρακτική, που είναι κομμάτι σχεδόν όλων των Ινδικών Φιλοσοφικών Συστημάτων (Vedanta και άλλα αλλά και Tantra), σχετίζεται με αυτό.

Στην Bhagavad Gita υποστηρίζεται, πως ο κόσμος προκύπτει ως μια επιθυμία του θεϊκού στοιχείου, το Μεγάλο Πνεύμα ή αλλιώς η συμπαντική Δύναμη, η οποία μπορεί να γίνει εμφανής στους ανθρώπους μέσω της Συνειδητότητας. Στην Jnana Yoga – Yoga της Γνώσης, αποταύτισης του Εγώ και ένωσης με ολόκληρο το Σύμπαν, ο «κόσμος» προκύπτει ως αποτέλεσμα της Συνειδητότητας στο νου του ανθρώπου, μέσω του ελέγχου των τροποποιήσεων του, το οποίο προκύπτει μεταξύ άλλων μέσω της ακολουθίας των Yoga Sutras του Patanjali και της κατάστασης του διαλογισμού. Με άλλα λόγια, τα πολύτιμα Γιόγκα Σούτρας δίνουν φως στο εσωτερικό ταξίδι του κάθε ατόμου, διαλευκάνουν προσιτά μεγάλα φιλοσοφικά θέματα όπως η έννοια του χρόνου (Σούτρα 52) και πάνω σε αυτό ο Πατάνζταλι γίνεται οδηγός προς το Φως και την αποδοχή αυτού, που έχει ως αποτέλεσμα να γίνουμε εμείς η καλύτερη πραγματικότητα που μπορούμε σε αυτό το αέναο Τώρα, όντας ανεξάρτητοι από την επιρροή του σώματος και από τη συσκότιση του νου, με στόχο να μπορούμε να δούμε και να κατανοήσουμε την Αλήθεια.

Με τα Σούτρας ως εργαλείo και τη Yoga ως πρακτική ο νους γίνεται ένα με την ψυχή και ακολουθεί η κατάσταση του “Shamadi”, κατά την οποία η έννοια του χρόνου και του χώρου καταργούνται. Ο Εαυτός βιώνεται ως αιώνος και άπειρος, όπως το Σύμπαν και οι αναγεννήσεις του. Ο φυσικός, περιορισμένος κόσμος και η ανάγκη για θέαση του απέραντου ως κατάσταση από τον άνθρωπο, ώστε να καταλάβει την θέση, την αιτία του και την ένωσή του σε σχέση με τον κόσμο, είναι ουσιαστικά και οι ρίζες της κοσμολογίας.

Απόδειξη αυτής της ανάγκης του ανθρώπου για την αιτιότητα του όλου και η προσπάθεια για επιστημονική εξήγηση (ρίζα του οποίου είναι και η Γέννηση της Γιόγκα) είναι ότι αποζητάμε αυτήν την συνειδησιακή κατάσταση και την ατένηση της Αλήθειας στην ζωή μας μέσω της κατανάλωσης ουσιών (conscious altering), το οποίο επιτυγχάνεται στην Γιόγκα μέσω της κατάστασης του Διαλογισμού, που μας οδηγεί στην Αυτοϋπέρβαση και στην κατάργηση του χώρου, του χρόνου και της αιτιότητας, όπως προαναφέθηκε, με άλλα λόγια – στην επίτευξη της ένωσης με το Όλον.

Η ιδέα ότι στο Σύμπαν όλα είναι λεπτοφυής ενέργεια, η οποία “συμπυκνώνεται” σε ολοένα και πιο χονδροειδείς μορφές για να δημιουργήσει ύλη, έρχεται κυρίως από την Ταντρική παράδοση, όπως π.χ. από τον Kashmiri Shaivism. Yπάρχουν σύγχρονοι μελετητές αυτής της παράδοσης που προέρχονται από τον επιστημονικό χώρο, και συνδυάζουν με έναν συναρπαστικό τρόπο και τα δύο αυτά πεδία. Π.χ. ο Dr. Subash Kak, καθηγητής Computer Science στο Oklahoma University, και κυρίως ο Μηνάς Καφάτος, διακεκριμένος Κοσμολόγος και καθηγητής Computational Physics στο Chapman University της California, ο οποίος υποστηρίζει σε μια συνέντευξή του, πως «[…] το σύμπαν είναι ένας κοχλάζων ωκεανός ενέργειας. Δεν έχει όραση, ήχο, ακοή ή αίσθηση. Στο σύμπαν δεν υπάρχει τίποτα. Ούτε χώρος, ούτε χρόνος. Είναι ένα τεράστιο κενό που το λέμε άπειρο και κλείνει μέσα του τα πάντα, όλες τις πιθανότητες. Δεν μετριέται και διαστέλλεται συνεχώς. Όλα ρέουν και όλα πάλλονται και αυτοί οι παλμοί επηρεάζουν και αυτά που είναι κοντά μας και αυτά που είναι μακριά». Αυτή η κατάσταση του σύμπαντος εμπερικλείεται στο ανθρώπινο σώμα, του οποίου η καρδιά πάλεται όπως το Όλον που ανήκει και έλκει ή απωθεί μέσω της ενέργειάς του άλλους οργανισμούς. Επιπλέον, η Γιόγκα όχι μόνο μέσω του Διαλογισμού, ως κατάσταση συνειδησιακής ατένησης και συνειδητής ύπαρξης με το Όλον, αλλά μέσω των τεχνικών Pranayama, έρχεται να προβάλλει τον τρόπο αξιοποίησης στο βέλτιστο των δυνατοτήτων και των εν δυνάμει αποτελεσμάτων του ανθρώπου, μέσω του ελέγχου της ενέργειας (Prana) δια μέσου της αναπνοής.

Επιπρόσθετα, σύμφωνα με τη φιλοσοφία της Yoga και την θεωρία των Bouncing Universes, τα πάντα βρίσκονται σε έναν αέναο κύκλο και ο ρόλος του αναζητητή είναι να σπάσει και να ξεφύγει από αυτόν, στο μεν τομέα μέσω του όρου «Samskaras» (αέναιοι κύκλοι μοτίβων που ενεργοποιούνται με παρόμοια ερεθίσματα του παρελθόντος, προκαλώντας στους ανθρώπους όμοιες παρελθοντικές αντιδράσεις και μπορούν να διακοπούν μόνο μέσω της Συνειδητότητας και της επικέντρωσης του νου στην μοναδικότητα της κάθε εμπειρίας) και στη δε μέσω της επιστήμης.

Και στα δύο πεδία ο Άνθρωπος ενσαρκώνει στο δυναμικό του την Υπέρβαση, καθώς και οι δύο θεωρίες υποστηρίζουν πως υπάρχει κάτι παραπάνω, κάτι αμετάβλητο, πίσω από τον κόσμο των φαινομένων.

Τέλος, σύμφωνα με τον επιστήμονα Μηνά Καφάτο σε μια συνέντευξη του, απαντώντας στην ερώτηση, τι προσφέρει η κβαντική φυσική στις ανθρώπινες σχέσεις και πώς εφαρμόζεται, υποστηρίζει πως οι Κβαντικές Αρχές μπορούν να εφαρμοστούν στο επίπεδο ανθρωπίνων σχέσεων μέσω ειδικών τεχνικών. Αυτό συμβαίνει και στην πρακτική της Yoga μέσω της ενσωμάτωσης και του “Mindfulness”, φέρνοντας ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της ζωής του ατόμου και κατ΄επέκταση των ανθρωπίνων σχέσεων. Συνεχίζοντας, στην απάντησή του ο Καφάτος αναφέρει πως εφαρμόζοντας τις Αρχές ο άνθρωπος μαθαίνει να μην παίρνει τα πράγματα προσωπικά και να μην επιμένει σε δυσλειτουργικές καταστάσεις. Σου μαθαίνουν, όπως και η Yoga, να μη κυνηγάς τον χρόνο, που δεν υπάρχει και να συγκατοικείς ήρεμα και γαλήνια με τον Εαυτό σου και μεταξύ άλλων σου μαθαίνει να χρησιμοποιείς την αναπνοή για να αποκτήσεις Επίγνωση. Με άλλα λόγια αναφέρει ο επιστήμονας, πως μπορεί να μάθει και να εφαρμόσει κανείς της 3 αρχές τις κβαντικής φυσικής, δηλαδή το να είσαι “ελεύθερος, ρέων και διασκεδαστικός”, ώστε να ρέουμε με το παγκόσμιο ρεύμα και να ζούμε Συνειδητά με το Σύμπαν. Ο Καφάτος επομένως περιγράφει λίγο ή πολύ μια κατάσταση απόλυτης γαλήνης, αποδοχής και συνειδητής παράδωσης, ως αποτέλεσμα της ακολουθίας των αρχών της κβαντικής φυσικής, πετράδια τα οποία αναπόφευκτα γεννιούνται και όταν βρίσκεται κανείς μέσα στην κατάσταση της Yoga…

Καλό ταξίδι σε όλους μας!

 

Υπογράφει η Ιωάννα Δέλλιου, απόφοιτος του 200hr Yoga Teacher Training Course.

 

Βιβλιογραφία:

– http://physics4u.gr/blog/2017/04/20/%ce%b3%ce%b9%ce%b1%cf%84%ce%af-%ce%bf%ce%b9-%cf%86%cf%85%cf%83%ce%b9%ce%ba%ce%bf%ce%af-%ce%b4%ce%b5%ce%bd-%ce%bc%cf%80%ce%bf%cf%81%ce%bf%cf%8d%ce%bd-%ce%bd%ce%b1-%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%86%cf%8d%ce%b3/
– https://www.menaskafatos.com/
– “Το Αέναο Σύμπαν”, Εκδόσεις Αβγό
– Yoga Sutras – Patanjali
– Bhagavad Gita
– Τηλεφωνική συνομιλία με τη Νάνσυ Χιτζανίδου
– Script – Anahata Yoga 200hr Yoga Teacher Training Manual