Αδηφαγική διαταραχή (Binge Eating Disorder) και Γιόγκα

Τι είναι η Αδηφαγική Διαταραχή (Binge Eating Disorder);

Η Αδηφαγική Διαταραχή είναι μια σοβαρή ψυχική ασθένεια που χαρακτηρίζεται από επεισόδια υπερφαγίας, κατά τη διάρκεια των οποίων τα άτομα καταναλώνουν πολύ μεγάλες ποσότητες φαγητού χωρίς να νιώθουν ότι έχουν έλεγχο στις πράξεις τους (binge eating). Μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε ανεξαρτήτου ηλικίας ή φύλου και έχει αποδειχθεί ότι είναι η πιο συχνή από τις διατροφικές διαταραχές.

Τα επεισόδια υπερφαγίας δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να θεωρηθούν απολαυστικά, καθώς τα άτομα που πάσχουν από αδηφαγική διαταραχή δεν μπορούν να σταματήσουν ακόμα κι αν θέλουν, ενώ ταυτόχρονα μπορούν να φτάσουν σε ακραίες καταστάσεις, όπως το να φάνε φαγητό που έχουν πετάξει στα σκουπίδια ή που δεν τους ανήκει. Περιγράφοντας την εμπειρία τους με τα υπερφαγικά επεισόδια, κάποια άτομα αναφέρουν ότι αισθάνονται εκτός εαυτού ή ακόμα και ότι στη συνέχεια δυσκολεύονται να θυμηθούν τι ακριβώς έφαγαν.

Χαρακτηριστικά ενός επεισοδίου υπερφαγίας μπορούν να περιλαμβάνουν την κατανάλωση φαγητού με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα απ’ ό,τι συνήθως, την κατανάλωση φαγητού μέχρι κάποιος να αισθανθεί υπερβολικά και άβολα φουσκωμένος, την κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού χωρίς πραγματική αίσθηση πείνας, την κατανάλωση φαγητού κρυφά και με αμηχανία καθώς και αισθήματα αποτροπιασμού, ντροπής και ενοχής κατά τη διάρκεια ή μετά το τέλος του επεισοδίου. Όταν κάποιο από τα παραπάνω χαρακτηριστικά ή συνδυασμός αυτών λαμβάνει χώρα τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για ένα διάστημα τουλάχιστον τριών μηνών είναι δείγμα Αδηφαγικής Διαταραχής (BED). (1)

Αιτίες

Υπάρχουν διάφορες αιτίες που μπορεί να οδηγήσουν κάποιον σ’ ένα υπερφαγικό επεισόδιο, που συνδέονται κυρίως με αρνητικά συναισθήματα, όπως για παράδειγμα, το να αισθάνεται στεναχωρημένος, αγχωμένος, θυμωμένος, αναστατωμένος ή ακόμα και νωθρός.

Από την άλλη, κάποιοι καταλήγουν στην υπερφαγία όταν νιώθουν πολύ χαρούμενοι ή ενθουσιασμένοι. Μερικές φορές, τα υπερφαγικά επεισόδεια δεν συνδέονται με παρόρμηση αλλά προκύπτουν από συνήθεια ή ακόμα και προσχεδιάζονται προκειμένου να κατευναστούν αρνητικά συναισθήματα ή στρεσογόνες καταστάσεις. (2)

Επιπτώσεις

Η Αδηφαγική Διαταραχή επηρεάζει τη ζωή των ατόμων που πάσχουν από αυτήν με διάφορους τρόπους. Συχνά (αλλά όχι απαραίτητα) οδηγεί στην αύξηση του σωματικού βάρους και συνδέεται με ανεβασμένη πίεση, υψηλή χοληστερόλη, διαβήτη τύπου ΙΙ και καρδιαγγειακά νοσήματα. Παρ’ όλ’ αυτά, η αδηφαγική διαταραχή δεν είναι περιορισμένη μόνο σε υπέρβαρους καθώς είναι πιθανόν κάποιος που υποφέρει από αυτή τη διαταραχή να είναι εντός φυσιολογικών ορίων σωματικού βάρους (ΒΜΙ).

Ταυτόχρονα, η διαταραχή αυτή επιδρά αρνητικά στην ψυχολογική κατάσταση των πασχόντων, οδηγώντας τους σε χαμηλή αυτοπεποίθηση και έλλειψη εμπιστοσύνης, άγχος ακόμα και κατάθλιψη. (3)

Θεραπευτική Γιόγκα

Η γιόγκα έχει μια ολιστική διάθεση απέναντι στην ανθρώπινη φύση και παρέχει διάφορες, απλές και αποτελεσματικές τεχνικές για την υγεία, την ανάπτυξη και την ισορροπία του ανθρώπου, επομένως είναι αποτελεσματική και στη βελτίωση των διατροφικών συνηθειών και διαταραχών.

Στα φυσικά οφέλη των σωματικών ασκήσεων (asanas) και των τεχνικών αναπνοής (pranayama) της γιόγκα ανήκουν η ρύθμιση και εξισορρόπηση των ορμονών και των ενδοκρινικών λειτουργιών, η ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, η μείωση του σωματικού λίπους, η βελτίωση της φυσικής κατάστασης και σωματικής δύναμης. Επιπλέον, οι ασκήσεις αυτές διευκολύνουν την κυκλοφορία του αίματος μέσα στο σώμα, επιδρούν θετικά στο νευρικό σύστημα, καταπραΰνουν την κόπωση και τους μυϊκούς σπασμούς, ενώ παράλληλα υποβοηθούν την πέψη και ανακουφίζουν από δυσκοιλιότητα. (4)

Όσον αφορά τις διατροφικές μας επιλογές, έρευνες αποδεικνύουν ότι το άγχος και η επακόλουθη απελευθέρωση κορτιζόλης σχετίζονται με αυξημένη κατανάλωση τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά και σάκχαρα. Η γιόγκα μειώνει το άγχος, ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, περιορίζει την απόκριση του άξονα HPA (Υποθαλάμου – Υπόφυσης – Επινεφριδίων) στο στρες, κι έτσι ελαττώνεται η κατανάλωση φαγητού που σχετίζεται με το άγχος. (5)

Τα ψυχικά οφέλη της γιόγκα μπορούν επίσης να δράσουν θεραπευτικά κατά τη διάρκεια ή μετά το τέλος ενός υπερφαγικού επεισοδίου, όπου ο εγκέφαλος βρίσκεται σε κατάσταση πανικού. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της επίγνωσης σκέψεων, συναισθήματων, αντιλήψεων, και επιθυμιών και ευρύτερα τον έλεγχο των διανοητικών διεργασιών (Σύμφωνα με τα Yoga Sutras του Patanjali “Yoga chitta vritti nirodhah”, δηλαδή η γιόγκα είναι το μαλάκωμα των διακυμάνσεων του νου). Τεχνικές συγκέντρωσης και διαλογισμού επιφέρουν τη συγκέντρωση ψυχικών δυνάμεων, το αίσθημα ειρήνης, ανακούφισης και απελευθέρωσης καθώς και μία γενικευμένη ψυχική άνθηση και υπέρβαση. (6)

Σε πνευματικό επίπεδο, άτομα που πάσχουν από αδηφαγική διαταραχή και συνεπώς βρίσκονται σε σύγκρουση με τον φυσικό τους εαυτό ανακαλύπτουν μέσω της γιόγκα άλλες πτυχές του εαυτού τους με τις οποίες μπορούν να ταυτιστούν (το ενεργητικό σώμα, το σώμα παρατηρητή-Purusha ή ακόμη και τη καθαρή συνείδηση του Αληθινού Εαυτού-Atman), το οποίο είναι εξαιρετικά θεραπευτικό. Είναι συχνά το πρώτο βήμα ώστε κάποιος να βρει ευχαρίστηση και αποδοχή στο σώμα του, να μάθει να ακούει και να σέβεται τις μοναδικές ανάγκες του σώματός του. (7)

Πειραματικές Έρευνες

Τα παραπάνω οφέλη της θεραπευτικής γιόγκα έχουν επιβεβαιωθεί και από πειραματικές μελέτες. Σε μία έρευνα 12 εβδομάδων που πραγματοποιήθηκε στη Μελβούρνη της Αυστραλίας, στοιχεία από προσωπικά ημερολόγια αναλύθηκαν για να εξεταστεί η επίδραση ενός προγράμματος θεραπευτικής γιόγκα για την αντιμετώπιση της αδηφαγικής διαταραχής σε ένα δείγμα 25 παχύσαρκων γυναικών. (8)

Το πρόγραμμα αυτό σχεδίαστηκε με βάση τα Yoga Sutras του Patanjali, παραδοσιακό κείμενο της γιογκικής φιλοσοφίας. Ο πρωταρχικός στόχος του προγράμματος ήταν να ενθαρρύνει τις γυναίκες να αναπτύξουν μια καθημερινή πρακτική γιόγκα (sadhana) σε τρεις διαφορετικούς, αλλά επικαλυπτόμενους τομείς: σωματική επίγνωση μέσω της κίνησης και της σταθερότητας (asana), επίγνωση στην αναπνοή (pranayama), συγκέντρωση και διαλογισμός (dharana και dhyana). Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν δόθηκαν συγκεκριμένες διατροφικές συμβουλές στους συμμετέχοντες ώστε η μελέτη να επικεντρωθεί συγκεκριμένα στη θεραπευτική επίδραση της γιόγκα. (9)

Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας έδειξαν ότι καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος οι συμμετέχοντες μείωσαν τις ποσότητες των τροφίμων που κατανάλωναν, μείωσαν την ταχύτητα που έτρωγαν και παράλληλα βελτίωσαν τις επιλογές τους στο φαγητό. Τέλος ανέφεραν ότι αισθάνονται πιο συνδεδεμένοι με το σώμα τους και θετικοί για τη φυσική τους ευημερία. (10)

Μία ακόμα ενδιαφέρουσα μελέτη έλαβε χώρα στο Μέριλαντ των Ηνωμένων Πολιτειών, όπου ένα δείγμα 20 έμπειρων ασκούμενων στη Iyengar γιόγκα μοιράστηκαν την εμπειρία τους για τη σχέση μεταξύ της γιόγκα και των διατροφικών τους συνηθειών. (11)

Η πλειοψηφία των συμμετεχόντων δήλωσε πως η πρακτική της γιόγκα τους βοήθησε να αναπτύξουν υγιεινές διατροφικές συνήθειες, να αυξήσουν την επίγνωση τους κατά τη διάρκεια του φαγητού καθώς και να μειώσουν τα συναισθηματικά επεισόδια υπερφαγίας αλλά και τις έντονες λιγούρες. Παράλληλα διαπίστωσαν ότι η γιόγκα τους βοήθησε να μειώσουν το άγχος που συχνά οδηγεί στην υπερφαγία. (12)

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της συγκεκριμένης μελέτης, ωστόσο, αφορά τη θετική επίδραση της κοινότητας της γιόγκα. Σύμφωνα με τους συμμετέχοντες, οι δάσκαλοι της γιόγκα που αποτελούν πρότυπα ενός υγιεινού τρόπου ζωής και παράλληλα η υποστήριξη, αποδοχή και καλοσύνη όλης της κοινότητας της γιόγκα, τους ενθάρρυναν να αναπτύξουν την αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση τους καθώς και να βελτιώσουν τις διατροφικές του συνήθειες. (13)

Επίλογος

Είναι φυσιολογικό για όλους μας να απολαμβάνουμε το φαγητό και πιθανόν να βρίσκουμε παρηγοριά σε αυτό, χωρίς να χρειάζεται να ανησυχούμε. Η διαφοροποίηση με την Αδηφαγική Διαταραχή ως ψυχική ασθένεια έγκειται στη συχνότητα, τη φύση και τη συναισθηματική πτυχή τυχόν υπερφαγικών επεισοδίων.

Τα σωματικά, ψυχικά και πνευματικά οφέλη της θεραπευτικής γιόγκα μπορούν να λειτουργήσουν ως σύμμαχοι ενάντια στην Αδηφαγική Διαταραχή. Η γιόγκα διδάσκει αυτοσυμπόνια και ανθεκτικότητα ενώ ταυτόχρονα εστιάζει σε αυτό που καλλιεργούμε μέσω της δράσης (karma) και της “αληθινής πρόθεσης της καρδιάς” (sankalpa). Για όσους αντιμετωπίζουν διατροφικές διαταραχές, η γιόγκα τους προσφέρει την ικανότητα να συνδεθούν με την παρούσα στιγμή και να νιώσουν έτσι πραγματικά ελεύθεροι.

“Eat to fuel your body not to feed your emotions.”

 

Υπογράφει η Ανδρομάχη (Ανδριάνα) Αθανασιάδου, απόφοιτος του 200hr Yoga Teacher Training.

 

Αναφορές
(1) “Binge Eating Disorder, What is binge eating disorder?”, Beat Eating disorders, https://www.beateatingdisorders.org.uk/types/binge-eating-disorder.
(2) Στο ίδιο.
(3) Στο ίδιο.
(4) Elham Jahanbin, “Yoga Therapy and Eating Disorders”, Caspian Journal of Health Research
[CJHR], 2019;4(1):21-27.
(5) A. Ross et al., “A Different Weight Loss Experience: A Qualitative Study Exploring the Behavioral,
Physical, and Psychosocial Changes Associated with Yoga That Promote Weight Loss”, Hindawi
Publishing Corporation, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine,Volume 2016,
Article ID 2914745, 11 pages, http://dx.doi.org/10.1155/2016/2914745.
(6) Elham Jahanbin, “Yoga Therapy and Eating Disorders”, Caspian Journal of Health Research
[CJHR], 2019;4(1):21-27.
(7) Erin LoPorto, “The Role of Yoga in the Treatment of Eating Disorders”, Walden behavioral care,
https://www.waldeneatingdisorders.com/blog/the-role-of-yoga-in-the-treatment-of-eatingdisorders
(8) “Overeating is Not About the Food”: Women Describe Their Experience of a Yoga Treatment
Program for Binge Eating
(9) Στο ίδιο.
(10) Στο ίδιο.
(11) A. Ross et al., “A Different Weight Loss Experience: A Qualitative Study Exploring the
Behavioral, Physical, and Psychosocial Changes Associated with Yoga That Promote Weight
Loss”, ό.π.
(12) Στο ίδιο.
(13) Στο ίδιο.