Γιόγκα και Μακροζωία

Από πολύ παλιά οι άνθρωποι συνειδητοποιώντας τη μικρή διάρκεια της ζωής τους, ενδιαφέρθηκαν να βρουν τρόπους για να γίνουν μακροβιότεροι, ή και ακόμα, αν είναι δυνατόν, αθάνατοι. Προφανώς οι πρώτοι που ενδιαφέρθηκαν για κάτι τέτοιο ήταν οι ιερείς, οι οποίοι γνώριζαν από τις αρχαίες παραδώσεις τους την ύπαρξη μιας «Χρυσής Εποχής» όπου οι άνθρωποι ήταν ευτυχέστεροι και μακροβιότεροι των σημερινών. Δυστυχώς όμως, μετά από διαδοχικές «πτώσεις» των επόμενων γενεών σε όλο και ευτελέστερες «εποχές», φτάσαμε τελικά στη σημερινή «Εποχή του Σιδήρου», όπου βασιλεύει η δυστυχία και ο πόνος, η αρρώστια και ο Θάνατος – πολύ μακριά από την ανέμελη ζωή της «Χρυσής Εποχής».

Προφανώς η πρώτη προσέγγιση προς τη μακροβιότητα ήταν οι προσευχές και οι ικεσίες προς τη λατρευομένη θεότητα, η οποία, ως αθάνατη η ίδια, μπορούσε να προσφέρει στους λάτρεις της το θείο δώρο της υγείας και της μακροβιότητας.

Γρήγορα όμως έγινε αντιληπτό ότι η μακροβιότητα δεν επαρκούσε από μόνη της σαν μια, σχετική έστω, λύση του επιδιωκόμενου μέγιστου αγαθού της αθανασίας, αν δεν συνοδευόταν από μια διαρκή νεότητα. Είναι γνωστός ο αρχαιοελληνικός μύθος του νεαρού Τιθωνού που τον ερωτεύτηκε η θεά της αυγής Ηώ και του χάρισε, μετά από επιθυμία του, το δώρο της αθανασίας, το οποίο αποδείχτηκε τελικά κατάρα γι’ αυτόν. Με τον καιρό αυτός ζάρωσε και γέρασε και δεν μπορούσε πια να κινηθεί, πόσο μάλλον να εκτελέσει τα συζυγικά του καθήκοντα, προκαλώντας έτσι την αποστροφή τελικά της θεάς, η οποία τον φυλάκισε σε ένα από τα δωμάτιο του ανακτόρου της, για να μην τον βλέπει και να μην ακούει το συνεχές, περίλυπο κλάμα του. Η επιδίωξη της μακροβιότητας (πόσο μάλλον της αθανασίας) θα πρέπει επομένως να συνοδεύεται πάντα από την ταυτόχρονη επιδίωξη της διαρκούς νεότητας και την καταπολέμηση του γήρατος.

Οι πρώτες «Ασκήσεις Μακροζωίας» λοιπόν συνδέονται άμεσα με καθαρτικές ασκήσεις που «καίνε» το κάρμα του παρελθόντος, μαζί με επικλήσεις και οραματισμούς μιας «Θεότητας Μακροζωίας», η οποία παρέχει στο λάτρη ή ασκητή το δώρο της μακροζωίας. Αφού με τον καιρό ο ασκητής μπόρεσε να ξεπεράσει την ανάγκη μιας εξωτερικής θεότητας για την οποιαδήποτε πνευματική επίτευξη του, άρχισε να στέφεται προς τον «Ανώτερο Εαυτό» του, ο οποίος θεωρήθηκε ότι έκρυβε όλα τα θεία δώρα, τα οποία θα έπρεπε αυτός με άσκηση και προσπάθεια να ανακαλύψει και να επανενεργοποιήσει. Εστιαζόμενος έτσι στην ένωση με τον Ανώτερο Εαυτό του και στην αποκάλυψη των αρχέγονων θείων δυνάμεων και ιδιοτήτων του, δεν αναζητούσε πια την μακροβιότητα ή την αθανασία σε κάποια εξωτερική θεότητα, αλλά μέσα στον ίδιο του τον εαυτό, από τον οποίο και τελικά θα το έπαιρνε μέσω μιας κατάλληλης άσκησης ή «Γιόγκα».

Διακρίνουμε δύο είδη ασκήσεων μακροζωίας: Αυτές που αποτείνονται ή χρησιμοποιούν τον οραματισμό μιας «θεότητας μακροζωίας», η οποία μπορεί να θεωρείται εξωτερική του λάτρη, ή ακόμα να ταυτίζεται με αυτόν στη διάρκεια του οραματισμού-διαλογισμού του, και η οποία του παρέχει τη ζητούμενη μακροβιότητα, και αυτές που αποτείνονται σε μια «φυσική μακροβιότητα», η οποία απορρέει από την αρχέγονη φυσική μας κατάσταση από την οποία έχουμε παρεκκλίνει, αλλά προς την οποία μπορούμε πάλι με άσκηση και προσπάθεια να επανέλθουμε, αλλάζοντας τις εσφαλμένες, επιβλαβείς χρόνιες συνήθειες μας που καταστρέφουν την υγεία μας και τη φυσική μας μακροβιότητα.

Εξαιτίας του κάρμα μας, των περασμένων δηλαδή πράξεων μας σε αυτή και σε άλλες προηγούμενες ζωές μας, όλοι μα έχουμε μια ορισμένη διάρκεια ζωής. Παρ’ όλα αυτά με τις προχωρημένες ασκήσεις της γιόγκα μπορούμε να ξεπεράσουμε αυτό το όριο και να παρατείνουμε για κάποιον ακόμα χρόνο τη ζωή μας. Οι ασκήσεις αυτές μακροζωίας περιλαμβάνουν συνήθως οραματισμό, μάντρα και αναπνευστικές ασκήσεις ή εργασία με το πρανικό, ζωτικό σώμα μας, αντλώντας την ενέργεια της ζωής από τα πέντε στοιχεία και το σύμπαν… Όταν η ενέργεια μας είναι αδύνατη και ανισόρροπη, τότε αυτές οι ασκήσεις την ενισχύουν και την εναρμονίζουν και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της διάρκειας της ζωής μας. Εκτός από αυτές, υπάρχουν και πολλές άλλες ασκήσεις που μας βοηθούν να ζήσουμε περισσότερο. Μια από αυτές, σύμφωνα με το Βουδισμό, είναι να σώζουμε τη ζωή ζώων που πρόκειται να θανατωθούν, με το να τα αγοράζουμε και να τα απελευθερώνουμε. Κάθε πνευματική επίσης άσκηση που κάνουμε, εφόσον συσσωρεύει θετικό κάρμα, θα βοηθήσει στην παράταση της ζωής μας και θα μας φέρει μια καλή υγεία. Ο καλός ασκητής με την έμπνευση και τη δύναμη που του παρέχει η άσκηση του, αισθάνεται ψυχολογικά, συναισθηματικά και πνευματικά πλήρης και αυτή είναι η καλύτερη ίσως μέθοδος θεραπείας και η ισχυρότερη προστασία του εναντίον της ασθένειας.

Η γιόγκα θεωρεί τη χρονολογική και τη βιολογική ηλικία ενός ανθρώπου πολύ διαφορετικές και ότι μπορεί ένα άτομο με τη βοήθεια της να παραμένει βιολογικά νέο, ακόμα και αν είναι εκατό ή διακοσίων χρόνων. Οι αρχαίοι σοφοί γιόγκι της Ινδίας επινόησαν το σύστημα της γιόγκα όχι μόνο σαν μια μέθοδο ένωσης με τον «Ανώτερο Εαυτό», αλλά και για να μπορέσουν να αποκτήσουν ένα πλήρως υγειές, απρόσβλητο από τις ασθένειες και όσο το δυνατόν μακροβιότερο σώμα, για να τους συντροφεύσει επάξια στην πνευματική τους άσκηση μέχρι τη Φώτιση ή Απελευθέρωση. Η Μακροβιότητα δεν είναι έτσι αυτοσκοπός για τη γιόγκα. Αυτή δεν ενδιαφέρεται τόσο για το πόσα πολλά χρόνια ζωής μπορεί να καταφέρει κάποιος να ζήσει, όσο για την ποιότητα της ζωής που επιτυγχάνει ο ασκητής. Η ποιότητα αυτή της ζωής σχετίζεται άμεσα με το βαθμό εγρήγορσης που έχει αυτός αποκτήσει, η συνεχής αύξηση του οποίου θα τον οδηγήσει τελικά στην απελευθέρωση. Έτσι ένας ασκητής που έχει καταφέρει να ζήσει διακόσια χρόνια ή τριακόσια χρόνια με τη μέθοδο της γιόγκα, χωρίς να έχει επιτύχει τίποτε άλλο πέρα από αυτό, θεωρείται πολύ υποδεέστερος από έναν άλλο που έχει ζήσει τριάντα μόνο χρόνια, αλλά έχει επιτύχει στο σύντομο αυτό διάστημα την απελευθέρωση.

Οι γιογκικές Σούτρες του Πατάντζαλι μας υπόσχονται, εκτός των άλλων απίστευτων «σίντι», ένα τέλειο, υγειές και νεανικό σώμα, απαλλαγμένο από κάθε ασθένεια. Σαν ένα παράδειγμα μιας υπερφυσικής μακροβιότητας μπορούμε να θεωρήσουμε τον περίφημο γιόγκι των Ιμαλάιων Μπαμπατζή, που πολλοί πιστεύουν ότι είναι ηλικίας χιλιάδων ετών. Οι Ουπανισάδες υποστηρίζουν επίσης ότι όταν ο γιόγκι συγκεντρωθεί στα πέντε στοιχεία (αέρα, φωτιά, γη, νερό και αιθέρα), στα αντίστοιχα τσάκρας του σώματος του, οραματιζόμενος τα σύμβολα τους, ενώ δονεί τον χαρακτηριστικό ήχο τους, θα γίνει τελικά αθάνατος και τίποτα δεν θα μπορεί να τον προσβάλει, ακόμα και όταν το σύμπαν καταστραφεί.

Από τα διαφορετικά είδη της γιόγκα, η Χάθα γιόγκα ασχολείται αποκλειστικά με τη σωματική άσκηση με βασικό σκοπό της την υγεία και τη μακροζωία. Ο χάθα γιόγκι είναι αποφασισμένος να μην αρρωστήσει ποτέ και ποτέ δεν αρρωσταίνει. Ζει πολλά χρόνια. Μπορεί να είναι αρκετά νέος, ακόμα και σε ηλικία 150 χρονών, χωρίς ούτε μια άσπρη τρίχα στα μαλλιά του. Η ίδια η λέξη «χάθα» γίνεται κατανοητή ως η ένωση του «Χα» (Ήλιου) και του «Θα» (Σελήνης) και μπορεί έτσι να θεωρηθεί ως η ένωση των αντιθέτων για την επίτευξη μιας κατάστασης ισορροπίας. Παρόμοια ισορροπία μπορεί π.χ. να επιτευχτεί μεταξύ δυο αιθερικών ρευμάτων της Ίντα (Ηλιακό) και της Πιγκάλα (Σεληνιακό) που ρέουν εκατέρωθεν τη σπονδυλική μας στήλη. Μια τέτοια ισορροπία ενεργοποιεί τη θεραπευτική δύναμη του μεσαίου ρεύματος της Σουσούμνα, με τη βοήθεια του οποίου επιτυγχάνονται βασικά όλες οι αυτόθεραπείες.

Η χάθα γιόγκα είναι ένα σύστημα σωματικών στάσεων ή άσανα, μέσω των οποίων ο ασκητής μπορεί να ελέγξει τους ακούσιους μυς του και να αποκτήσει συνείδηση του φυσικού του σώματος και των ενεργειών που ρέουν μέσα από αυτό, απελευθερώνοντας συγχρόνως όλες τις (τωρινές ή παρελθούσες) εντάσεις που έχουν αποθηκευτεί στο σώμα του, μπλοκάροντας το ενεργειακά. Ο χάθα γιόγκι χαλαρώνει το σώμα του και παίρνει σωστά την αντίστοιχη άσανα, μένοντας σε αυτήν, μέχρι να συντονιστεί πλήρως ενεργειακά μαζί της. Όταν νιώσει ότι η εσωτερική του ενέργεια σε αυτή τη στάση φτάσει στο αποκορύφωμα της, προχωράει στην επόμενη άσανα. Με αυτό τον τρόπο ασκούμενος επιτυγχάνει μια διανοητική, συναισθηματική και φυσική υγεία εκτελώντας τις παραδοσιακές άσανες.

Παραδοσιακά ο χάθα γιόγκι εργάζεται συγχρόνως με το χρώμα, τον ήχο, τις λεπτές συγκινήσεις και τα συναισθήματα του, όταν προχωράει από τη μια άσανα στην άλλη. Εκτελεί κάθε άσανα προσεκτικά, με ρυθμισμένη αναπνοή και οραματισμό του χρώματος και ακοή του αντίστοιχου εσωτερικού ήχου. Παραδοσιακά επίσης στη χάθα γιόγκα είναι σημαντικοί οι ηθικοί κανόνες της, γιάμα και νιγιάμα. Πρέπει να σημειώσουμε ότι οι στάσεις της γιόγκα είναι πολύ διαφορετικές από τη συνηθισμένη φυσική αγωγή, διότι τονίζουν τη χαλάρωση και μας κάνουν συνειδητούς για την ένταση στο σώμα μας. Αντίθετα από τη σωματική άσκηση, δεν διεγείρουν, αλλά αποβάλουν τη διέγερση από τον οργανισμό μας. Μια άσανα της γιόγκα δεν βιάζεται, δεν επιβάλλεται στο σώμα, αλλά αναπτύσσεται αυθόρμητα από ένα εσωτερικό κέντρο αταραξίας, διανοητικής ηρεμίας και φυσικής χαλάρωσης.

Τα γηρατειά και η ασθένεια εγκαθίστανται αρχικά στις αρθρώσεις και στους δίσκους της σπονδυλικής στήλης. Οι ιατρικές μελέτες έχουν δείξει ότι αυτοί οι δίσκοι αρχίζουν να εκφυλίζονται πολλές φορές από την ηλικία των τριάντα ετών. Οι στάσεις τώρα της γιόγκα κάνουν ευλύγιστες τις αρθρώσεις μας και τεντώνουν και τροφοδοτούν με ενέργεια τους σπονδύλους της σπονδυλικής μας στήλης, κρατώντας τους νεανικούς ακόμη και στα βαθιά μας γεράματα. Επίσης προάγουν την ελεύθερη ροή της ενέργειας σε όλο το νευρικό μας σύστημα και βοηθούν στην αποβολή των τοξινών και των δηλητηρίων από τις αρθρώσεις και άλλα μέρη του σώματος, όπου αυτές τείνουν να συσσωρευτούν, μερικές φορές μόνιμα. Ασκούν επίσης μια ευεργετική επίδραση στους αδένες και στα εσωτερικά μας όργανα.

Όταν οι μύες, οι αδένες και τα εσωτερικά μας όργανα εντείνονται στη διάρκεια μιας στάσης της γιόγκα, η οποία διατηρείται για αρκετό διάστημα, τα κύτταρα μας αντιδρούν σε αυτή την ένταση. Μαθαίνουν πώς να λειτουργούν καλύτερα σε αυτές τις ανώμαλες καταστάσεις και αλλάζουν τη δομή τους απορροφώντας νέα θρεπτικά υλικά που δεν χρειάζονται συνήθως και μεταβάλλοντας το απεκκριτικό τους σύστημα. Αυτές οι δυο μεταβολές (βελτίωση στην παροχή θρεπτικών ουσιών και στην απομάκρυνση των τοξικών αποβλήτων) βοηθούν το κύτταρο να κρατά περισσότερη ενέργεια μέσα του και να αφιερώνει έτσι περισσότερη ενέργεια στην αναβολική διαδικασία και όχι στην καταστροφική, καταβολική διαδικασία. Οι περισσότερες εκφυλιστικές ή μεταβολικές ασθένειες μπορούν να θεραπευθούν μόνιμα με τη γιόγκα, εξαιτίας ακριβώς αυτού του άμεσου αποτελέσματος που έχουν οι στάσεις της πάνω στον μεταβολισμό των άρρωστων κυττάρων.

Όπως οι διανοητικές στάσεις επηρεάζουν το σώμα μας, έτσι και οι στάσεις του σώματος μας μπορούν να επηρεάσουν το νοητικό μας σύστημα. Οι γιόγκι χρησιμοποιούν αυτές τις σχέσεις και προκαλώντας φυσική χαλάρωση επιφέρουν ηρεμία στον νου τους. Οι στάσεις έτσι της χάθα γιόγκα όχι μόνο βελτιώνουν τη φυσική μας υγεία και φέρνουν σταθερότητα στο συναισθηματικό μας επίπεδο, αλλά δημιουργούν επίσης θετικές νοητικές καταστάσεις. Η γιόγκα αποτελεί έτσι ένα άμεσο ψυχολογικό εργαλείο, ένα αβλαβές αντίδοτο για τις φυσικές, συναισθηματικές και διανοητικές μας ασθένειες. Ένας άλλος σκοπός της είναι η απομάκρυνση του ταμασικού στοιχείου, που προκαλεί βαρύτητα στο σώμα μας, και η απελευθέρωση του οργανισμού μας από τα αποτελέσματα του κρύου, του κατάρρου, του φλέγματος, του ρευματισμού, και πολλών άλλων ασθενειών. Η ιατρική έρευνα έχει δείξει πρόσφατα ότι η κανονική άσκηση της γιόγκα μπορεί να ανακουφίσει από την υπέρταση, την αρθρίτιδα, την αρτηριοσκλήρωση, τη χρόνια κούραση, το άσθμα, και τους κιρσούς. Επιπλέον βελτιώνεται η αντίσταση στους όγκους και στους ιούς, και η κατάσταση της καρδιάς και χαμηλώνουν τα επίπεδα χοληστερόλης και ζαχάρου στο αίμα.

Υπάρχουν πολλές διαφορετικές στάσεις άσανες ή στάσεις του σώματος στη χάθα γιόγκα. Κάθε μια από αυτές, όταν ασκείται με τις ειδικές ασκήσεις αναπνοής, αναπτύσσει ορισμένες λανθάνουσες δυνάμεις στα νευρικά κέντρα και στα διάφορα όργανα του σώματος μας. Ο ασκητής που θέλει να θεραπεύσει ένα οργανικό πρόβλημα ή ασθένεια οποιουδήποτε είδους, πρέπει να συνδυάσει τις ανώτερες ασκήσεις αναπνοής με τις διάφορες στάσεις του σώματος που έχουν άμεση σχέση με το διαταραγμένο όργανο. Πρέπει να αφυπνίσει τη θεραπευτική δύναμη που είναι αποθηκευμένη στη βάση της σπονδυλικής στήλης, στο κέντρο μουλαντάρα, και να την κατευθύνει στο άρρωστο μέρος. Υποστηρίζεται επίσης ότι με την άσκηση της «αντίστροφης θέσης» (σιρσα άσανα), όταν δηλαδή ο γιόγκι στέκεται πάνω στο κεφάλι του με τα πόδια ψηλά στον αέρα, σε τρείς μήνες οι ρυτίδες και τα άσπρα μαλλιά του θα εξαφανιστούν και εάν ασκηθεί για τρείς ώρες την ημέρα, δεν θα πεθάνει ποτέ.

Η χάθα γιόγκα διαθέτει μια δίδυμη αδελφή, ένα συμπληρωματικό σύστημα που βοηθάει επίσης στην υγεία και τη μακροζωία. Αυτή είναι η, αρχαία επίσης, ινδική επιστήμη της Αγιουρβέδα, της «επιστήμης της ζωής», όπως ακριβώς σημαίνει το όνομα της.

Η Αγιουρβέδα είναι ένα ολιστικό σύστημα υγιεινής διατροφής. Αντίθετα από τη δυτική ιατρική, δεν αντιμετωπίζει τις αρρώστιες και τις θεραπείες με βάση κάποιους γενικούς στατικούς κανόνες, αλλά επισημαίνει τις πολύ μεγάλες διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στα ανθρώπινα όντα και ότι μια μέθοδος που είναι κατάλληλη για έναν τύπο ανθρώπου μπορεί να είναι τελείως ακατάλληλη για έναν άλλο τύπο. Δεν περιορίζεται έτσι μόνο στην επιφανειακή αντιμετώπιση των συμπτωμάτων μιας ασθένειας, αλλά αξιολογεί ολόκληρη τη φυσική και νοητική κατάσταση του ατόμου. Δεν ενδιαφέρεται μόνο για τη θεραπεία, αλλά και για την πρόληψη και τη διατήρηση της ζωτικότητας, που είναι τόσο απαραίτητες στη άσκηση της γιόγκα. Σύμφωνα με τους αρχαίους Ινδούς οραματιστές, το ανθρώπινο σώμα, όπως και ολόκληρο το σύμπαν, αποτελείται από πράνα, αρχέγονη ζωτική ενέργεια, η οποία εκδηλώνεται στη μορφή των πέντε στοιχείων. Οποιαδήποτε δυσαναλογία αυτών στο σώμα μας βιώνεται σαν ασθένεια, δυσφορία ή πόνος. Αυτά τα στοιχεία διατηρούνται σε αρμονία σε ένα υγειές σώμα και καταναλώνονται μέσω της αναπνοής και της τροφής. Κανένας δεν μπορεί να περιμένει να διατηρήσει τη ζωτικότητα του, να θεραπευτεί από μια ασθένεια, ή να πετύχει στην άσκηση της γιόγκα, χωρίς την κατάλληλη γνώση της ισχυρής επίδρασης που έχει η τροφή πάνω στη φυσική υγεία του, στη νοητική του διαύγεια και στην πνευματική του πρόοδο.

Η Αγιουρβέδα προτείνει τα εξής πέντε βασικά βήματα για την επίτευξη της υγείας και μακροζωίας, τα οποία πρέπει να ακολουθούμε με συνέπεια κάθε ημέρα:

1. Βαθιά Αναπνοή. Όσο βαθύτερα ,βραδύτερα και απαλότερα αναπνέουμε, τόσο περισσότερη πράνα (ζωτική δύναμη) παρέχουμε στο σώμα μας. Η βαθιά αναπνοή μας αναγκάζει να χαλαρώσουμε, βοηθώντας μας έτσι στη καταπολέμηση των αποτελεσμάτων της έντασης. Οξυγονώνει επίσης περισσότερο το αίμα, τον εγκέφαλο και τους μυς μας, ανυψώνοντας τα ενεργειακά μας επίπεδα και μεγιστοποιώντας τη διανοητική μας απόδοση. Η πραναγιάμα, ο έλεγχος της αναπνοής, μπορεί να μας βοηθήσει πολύ σε αυτό. Πρώτα ασκούμαστε στη βαθιά εισπνοή και εκπνοή και μετά προσπαθούμε να κρατήσουμε την αναπνοή μας όσο πιο πολύ και άνετα μπορούμε. Η πραναγιάμα δίνει σθένος, ζωτικότητα και μακροζωία. Αναπτύσσει επίσης τους πνεύμονες και ενισχύει τους μυς του στήθους μας.

Είναι καλό να εκτελούμε με επίγνωση την άσκηση της βαθιάς αναπνοής το βράδυ προτού κοιμηθούμε, το πρωί όταν ξυπνάμε, πριν από την εργασία μας και πριν και κατά τη διάρκεια του διαλογισμού μας.

2. Πόση Άφθονου Καθαρού Νερού. Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως ένα ελιξίριο της ζωής που τροφοδοτεί το αίμα μας, δίνει δροσιά στο δέρμα μας και υγεία στα κύτταρα και στους ιστούς μας. Καθώς μεγαλώνουμε, τα μηνύματα της δίψας γίνονται ασθενέστερα στο σώμα μας και είναι έτσι σημαντικό να θυμόμαστε να πίνουμε αρκετό νερό την ημέρα. Πίνουμε αργά, αργοπίνοντας, και όχι κατευθείαν και σε μεγάλες ποσότητες. Μπορούμε, αν θέλουμε να το πίνουμε και στη μορφή ενός αφεψήματος από διάφορα θεραπευτικά βότανα.

3. Ύπνος. Ο σωστός, αρκετός, βαθύς και ξεκούραστος ύπνος είναι ένα σημαντικό στοιχείο για την υγεία και τη μακροζωία μας. Η ίδια η σύγχρονη επιστήμη έχει συνδέσει τη στέρηση του ύπνου με την υπέρταση, την παχυσαρκία και την κατάθλιψη. Η Αγιουρβέδα δεν ορίζει συγκεκριμένες ώρες ύπνου. Πρέπει να καθορίσουμε μόνοι μας την ποσότητα του ύπνου που είναι αρκετή για να λειτουργήσουμε στο μέγιστο των δυνατοτήτων μας. Εκτός από την ποσότητα, είναι σημαντική και η ποιότητα του ύπνου που έχουμε. Η Αγιουρβέδα συστήνει να κοιμόμαστε νωρίς το βράδυ και να ξυπνάμε νωρίς το πρωί.

4. Άσκηση. Όπως είναι ουσιαστικός ο καλής ποιότητας ύπνος τη νύχτα για να ξαναφορτίσουμε το σώμα μας, το ίδιο σημαντική είναι και η σωματική και η διανοητική δραστηριότητα στη διάρκεια της ημέρας για την ευημερία και τη μακροζωία μας. Γενικά το περπάτημα και η γιόγκα είναι πολύ χρήσιμα, γιατί μπορούν να προσαρμοστούν στις ιδιαιτέρες ανάγκες μας, χωρίς να χρειάζονται κανέναν ιδιαίτερο εξοπλισμό. Μπορούμε να τα κάνουμε μόνοι μας και καθημερινά.

5. Διαλογισμός. Είναι καλό να χρησιμοποιούμε μισή ώρα την ημέρα για να διαλογιστούμε και να επαναφορτίσουμε έτσι το σώμα, το μυαλό και τις αισθήσεις μας. Έχει αποδειχθεί ότι ο διαλογισμός μας βοηθάει να καταπολεμήσουμε την ένταση, προάγει τη διαύγεια του νου μας και τη συναισθηματική ισορροπία μας και κάνει πραγματικά θαύματα στη φυσική υγεία μας.

Μπορούμε να διαλογιζόμαστε το πρωί ή το βράδυ ή και το πρωί και το βράδυ, γενικά σε μια σιωπηλή, γαλήνια ατμόσφαιρα, σε ένα ευχάριστο δωμάτιο ή μέσα στη φύση.

Έφη Χατζηκυριακού